(ភ្នំពេញ)៖ ក្រោយលទ្ធផលបោះឆ្នោតពាក់កណ្តាលអាណត្តិអាមេរិក ទីផ្សារភាគហ៊ុន តម្លៃប្រេង និងមាស បានបង្ហាញការប្រែប្រួលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ ខណៈពិភពលោក ចាប់ផ្តើមសម្លឹងមើលឱកាសសន្តិភាព ប៉ុន្តែក៏បារម្ភពីការផ្ទុះសង្គ្រាមឡើងវិញដែរ។
តើក្នុងរយៈពេលជិតពីរខែចុងក្រោយឆ្នាំ២០២៦ លោក ដូណាល់ ត្រាំ នឹងជ្រើសរើសការបញ្ចប់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ ឬបង្កើនការវាយប្រហារ ដែលអាចធ្វើឱ្យពិភពលោកប្រឈមវិបត្តិថ្មី?

Fresh Exclusive មានអត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅមួយ ជុំវិញបញ្ហានេះ៖

ការបោះឆ្នោតពាក់កណ្តាលអាណត្តិអាមេរិកថ្ងៃទី៣ ខែវិច្ឆិកា បានធ្វើឱ្យគណបក្សសាធារណរដ្ឋរបស់ប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ បាត់បង់ការគ្រប់គ្រងសភាទាំងពីរ ខណៈសង្គ្រាមអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់ ដែលអូសបន្លាយជាង៨ខែ នៅតែមិនទាន់មានដំណោះស្រាយច្បាស់លាស់។

លោក ត្រាំ បានទទួលស្គាល់ថា សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ និងតម្លៃប្រេងឡើងថ្លៃ ជាកត្តាដែលរួមចំណែកដល់បរាជ័យរបស់គណបក្សសាធារណរដ្ឋ។ ប៉ុន្តែលោកនៅតែការពារការសម្រេចចិត្តធ្វើសង្គ្រាម ហើយបញ្ជាក់ថា លោកនឹងធ្វើដូចគ្នាម្តងទៀត ប្រសិនបើត្រូវជ្រើសរើសឡើងវិញ។

តើសម្ពាធនយោបាយក្រោយការបោះឆ្នោត នឹងជំរុញឱ្យលោក ត្រាំ ស្វែងរកសន្តិភាព ឬបង្កើនការវាយប្រហារដើម្បីទទួលបានលក្ខខណ្ឌចរចាដែលលោកចង់បាន?

សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់មិនមែនជាបញ្ហាសន្តិសុខនៅមជ្ឈិមបូព៌ាតែមួយទេ។ វាបានប៉ះពាល់ដល់តម្លៃប្រេង ខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ថាមពល និងទំនុកចិត្តរបស់ទីផ្សារអន្តរជាតិ។

ក្រោយការបោះឆ្នោត លោក ត្រាំ ប្រឈមនឹងជម្រើសសំខាន់ៗ៖ ស្វែងរកកិច្ចព្រមព្រៀង បន្តស្ថានភាពប្រឈមមុខដែលមានស្រាប់ ឬបើកការវាយប្រហារយោធាថ្មី។

Reuters ថ្ងៃទី៥ វិច្ឆិកា បានរាយការណ៍ថា ទោះគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យទទួលបានការគ្រប់គ្រងសភាក៏ដោយ លោក ត្រាំ នៅតែរក្សាអំណាចទូលំទូលាយក្នុងការអនុវត្តគោលនយោបាយការបរទេស និងការសម្រេចចិត្តផ្នែកយោធា។
ដូច្នេះ លទ្ធផលបោះឆ្នោត ទោះអាចផ្លាស់ប្តូរសម្ពាធនយោបាយលើលោក ត្រាំ ក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែមិនអាចធានាថាសង្គ្រាមនឹងបញ្ចប់ឡើយ។

*សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់បានក្លាយជាបញ្ហានយោបាយក្នុងស្រុកអាមេរិក
ការវាយប្រហាររបស់អាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល លើអ៊ីរ៉ង់បានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦។ បន្ទាប់មក ជម្លោះបានរាលដាលដល់ការដឹកជញ្ជូនតាមច្រកសមុទ្រ Hormuz និងសន្តិសុខប្រទេសឈូងសមុទ្រ។

តាម Associated Press សង្គ្រាមបានចំណាយថវិកាអាមេរិកយ៉ាងហោចណាស់ប្រមាណ៤៧ពាន់លានដុល្លារ គិតត្រឹមដើមខែវិច្ឆិកា ខណៈតម្លៃប្រេងឥន្ធនៈខ្ពស់ បានក្លាយជាបញ្ហារបស់អ្នកបោះឆ្នោត។ លោក ត្រាំ បានប្រាប់សារព័ត៌មានអាមេរិកថា អ្នកបោះឆ្នោតមិនសប្បាយចិត្តនឹងតម្លៃប្រេង ប៉ុន្តែលោកមិនសោកស្តាយចំពោះការសម្រេចចិត្តធ្វើសង្គ្រាមទេ។

នេះបង្ហាញពីភាពផ្ទុយគ្នាមួយ៖ លោក ត្រាំ នៅតែការពារគោលដៅសន្តិសុខរបស់លោក ប៉ុន្តែផលវិបាកសេដ្ឋកិច្ចនៃសង្គ្រាម បានបង្កសម្ពាធនយោបាយនៅក្នុងប្រទេស។

*ការវាយប្រហារលើកោះ Qeshm បង្ហាញថាហានិភ័យយោធាមិនទាន់បញ្ចប់
នៅថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា មុនការបោះឆ្នោតមួយថ្ងៃ សហរដ្ឋអាមេរិក បានវាយប្រហារគោលដៅអ៊ីរ៉ង់នៅជិតច្រកសមុទ្រ Hormuz។

មន្ត្រីអាមេរិកម្នាក់បានប្រាប់ Associated Press ថា ការវាយប្រហារនោះសំដៅលើប្រព័ន្ធមីស៊ីលការពារអាកាសដែលគំរាមកំហែងដល់កម្លាំងអាមេរិក។ ទូរទស្សន៍រដ្ឋអ៊ីរ៉ង់បានរាយការណ៍ពីសំឡេងផ្ទុះនៅកោះ Qeshm។
ការវាយប្រហារនេះមានកម្រិត មិនមែនជាការចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការយោធាទ្រង់ទ្រាយធំថ្មីឡើយ។ ប៉ុន្តែវាបង្ហាញថា កម្លាំងអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ នៅតែប្រឈមមុខគ្នា។

ក្នុងពេលដំណាលគ្នា មានសេចក្តីរាយការណ៍ថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលលោក Benjamin Netanyahu បានជំរុញឱ្យលោក ត្រាំ ពិចារណាការវាយប្រហារតាមអាកាសថ្មី ខណៈសម្ព័ន្ធមិត្តមួយចំនួននៅមជ្ឈិមបូព៌ា បានព្រមានពីផលវិបាកនៃការពង្រីកសង្គ្រាម។

*កាតាបន្តការចរចា ប៉ុន្តែអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់នៅខ្វែងគំនិតគ្នា
ខណៈហានិភ័យយោធានៅតែមាន ការទូតក៏កំពុងដំណើរការ។ Reuters ថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា បានរាយការណ៍ថា ការចរចារវាងមន្ត្រីអ៊ីរ៉ង់ និងអ្នកសម្របសម្រួលកាតា បានបញ្ចប់ដោយគ្មានការទម្លុះភាពជាប់គាំង ប៉ុន្តែភាគីទាំងពីរបន្តទំនាក់ទំនងតាមរយៈអ្នកសម្របសម្រួល។
រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអ៊ីរ៉ង់លោក Abbas Araqchi បានបញ្ជាក់ថា អ៊ីរ៉ង់បានដាក់លក្ខខណ្ឌរបស់ខ្លួន ហើយការវិវត្តបន្ទាប់ អាស្រ័យលើការសម្រេចចិត្តរបស់វ៉ាស៊ីនតោន។

នៅថ្ងៃទី៥ វិច្ឆិកា មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ម្នាក់បានប្រាប់ Reuters ថា អ៊ីរ៉ង់បានផ្ញើសំណើពាក់ព័ន្ធនឹងនុយក្លេអ៊ែរទៅអាមេរិក តាមរយៈអ្នកសម្របសម្រួលកាតា។

ប៉ុន្តែអ៊ីរ៉ង់ទាមទារឱ្យអាមេរិកបំពេញលក្ខខណ្ឌចំនួន៧ជាមុន រួមមានការដកទណ្ឌកម្ម ការដោះលែងទ្រព្យសម្បត្តិដែលបានបង្កក និងសំណងសង្គ្រាម។ រីឯអាមេរិកវិញ ចង់ឱ្យបញ្ហានុយក្លេអ៊ែរត្រូវបានពិភាក្សាតាំងពីដំណាក់កាលដំបូង។
ភាពជាប់គាំងសំខាន់ មិនមែនដោយសារគ្មានការចរចាទេ ប៉ុន្តែដោយសារភាគីទាំងពីរមិនទាន់ឯកភាពថា តើត្រូវដោះស្រាយបញ្ហាណាមុន។

ប្រសិនបើភាគីទាំងពីរអាចព្រមព្រៀងលើការបន្ធូរសម្ពាធជាបណ្តើរៗ នោះអាចបើកផ្លូវឱ្យមានកិច្ចព្រមព្រៀងបណ្តោះអាសន្ន។ ផ្ទុយទៅវិញ ការបន្តទាមទារលក្ខខណ្ឌដែលភាគីម្ខាងមិនអាចទទួលយកបាន អាចធ្វើឱ្យការចរចាជាប់គាំងបន្តទៀត។

*ទីផ្សារប្រេងរំពឹងសន្តិភាព ប៉ុន្តែហានិភ័យសង្គ្រាមនៅតែមាន
ក្រោយការបោះឆ្នោតអាមេរិក តម្លៃប្រេងពិភពលោកបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ តាម Reuters ថ្ងៃទី៤ វិច្ឆិកា ប្រេង Brent បានធ្លាក់ចុះ៨,៧% មកនៅត្រឹម៩៤,៦២ដុល្លារ ខណៈប្រេង WTI ធ្លាក់ចុះ៨,៣% មកនៅ៨៨,១២ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល។
ការធ្លាក់ចុះនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការរំពឹងទុករបស់វិនិយោគិនថា សម្ពាធនយោបាយក្រោយបោះឆ្នោតអាចជំរុញឱ្យលោក ត្រាំ ស្វែងរកដំណោះស្រាយបញ្ចប់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់។

ប៉ុន្តែហានិភ័យមិនទាន់បញ្ចប់ឡើយ។ ទិន្នន័យក្រុមហ៊ុន Vortexa ដែល Reuters ដកស្រង់បង្ហាញថា ការនាំចេញប្រេងពីតំបន់ឈូងសមុទ្រក្នុងខែតុលា មានមធ្យម១៧,១លានបារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃ ឬប្រហែល៧៥%នៃកម្រិតមុនសង្គ្រាម។

ដូច្នេះ ការធ្លាក់ចុះតម្លៃប្រេង បង្ហាញពីក្តីសង្ឃឹមចំពោះសន្តិភាព មិនមែនជាភស្តុតាងថាសង្គ្រាមជិតបញ្ចប់ឡើយ។ ប្រសិនបើការវាយប្រហារកើនឡើងវិញ តម្លៃប្រេង និងថ្លៃដឹកជញ្ជូនអាចកើនឡើង បង្កសម្ពាធថ្មីលើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។

*តើពីរខែចុងក្រោយនៃឆ្នាំ២០២៦ អាចកំណត់ទិសដៅសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ដែរឬទេ?
ក្រោយបរាជ័យបោះឆ្នោត លោក ដូណាល់ ត្រាំ នៅសល់ពេលជិតពីរខែ មុនសភាថ្មីដែលគ្រប់គ្រងដោយគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យចូលកាន់តំណែងនៅខែមករា ឆ្នាំ២០២៧។ ទោះយ៉ាងណា ការផ្លាស់ប្តូរតុល្យភាពអំណាចនៅសភា មិនបានដកហូតអំណាចប្រធានាធិបតីលើគោលនយោបាយការបរទេស និងការបញ្ជាកងទ័ពឡើយ។

យោងតាម Reuters ថ្ងៃទី៥ វិច្ឆិកា អ្នកវិភាគ Laura Blumenfeld នៃសាកលវិទ្យាល័យ Johns Hopkins បានលើកលទ្ធភាពថា លោក ត្រាំ អាចប្រើកម្លាំងយោធាដោយឯកតោភាគី ក្រោមសម្ពាធនយោបាយ។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកជំនាញអ៊ីរ៉ង់ Sina Toossi បានព្រមានថា ការពង្រីកសង្គ្រាម មិនធានាជ័យជម្នះឡើយ ហើយអាចធ្វើឱ្យវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។

ដូច្នេះ ពីរខែចុងក្រោយឆ្នាំ២០២៦ អាចជាដំណាក់កាលសំខាន់នៃការសម្រេចចិត្តរបស់លោក ត្រាំ រវាងការចរចាបញ្ចប់សង្គ្រាម និងការបង្កើនសម្ពាធយោធា។ សញ្ញាដែលត្រូវតាមដានគឺ ការចរចាតាមរយៈកាតា ការចល័តកម្លាំងយោធា សន្តិសុខនាវាចរណ៍នៅ Hormuz និងការប្រែប្រួលតម្លៃប្រេង។

*សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ តើត្រាំនឹងជ្រើសរើសសន្តិភាព ឬសង្គ្រាម?
ការបោះឆ្នោតពាក់កណ្តាលអាណត្តិអាមេរិក បានបង្កើតស្ថានភាពនយោបាយថ្មីសម្រាប់លោក ដូណាល់ ត្រាំ។ លោកបាត់បង់ការគាំទ្រពីសភាដែលគណបក្សសាធារណរដ្ឋធ្លាប់គ្រប់គ្រង ប៉ុន្តែនៅតែរក្សាអំណាចប្រតិបត្តិ និងយោធាយ៉ាងទូលំទូលាយ។

ភស្តុតាងក្នុងរយៈពេលបីថ្ងៃក្រោយបោះឆ្នោត បង្ហាញពីសញ្ញាផ្ទុយគ្នា។ ម្យ៉ាង ការចរចាតាមរយៈកាតា នៅតែបន្ត ហើយទីផ្សារប្រេងបានឆ្លើយតបនឹងក្តីសង្ឃឹមអំពីសន្តិភាព។ ម្យ៉ាងទៀត អាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ នៅតែខ្វែងគំនិតគ្នាលើលក្ខខណ្ឌចរចា ខណៈហានិភ័យនៃការវាយប្រហារយោធាថ្មីមិនទាន់រលាយបាត់។

សម្រាប់ពិភពលោក សំណួរសំខាន់មិនមែនគ្រាន់តែថា លោក ត្រាំ នឹងសម្រេចចិត្តយ៉ាងណាចំពោះអ៊ីរ៉ង់ទេ ប៉ុន្តែថា តើការសម្រេចចិត្តនោះនឹងប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខថាមពល សេដ្ឋកិច្ច និងស្ថិរភាពអន្តរជាតិយ៉ាងដូចម្តេច។
សម្រាប់កម្ពុជា ដែលពឹងផ្អែកលើការនាំចូលប្រេងឥន្ធនៈ ការបន្តសង្គ្រាមអាចបង្កសម្ពាធលើថ្លៃដឹកជញ្ជូន តម្លៃទំនិញ និងការប្រកួតប្រជែងសេដ្ឋកិច្ច។

ដូច្នេះ ឆ្នាំ២០២៧ អាចក្លាយជាឆ្នាំសាកល្បងសមត្ថភាពការទូត និងការគ្រប់គ្រងវិបត្តិរបស់មហាអំណាច។ ប៉ុន្តែទិសដៅនោះនឹងអាស្រ័យលើការសម្រេចចិត្តដែលកំពុងកើតឡើងចាប់ពីពេលនេះ មិនមែនលើលទ្ធផលបោះឆ្នោតអាមេរិកតែមួយមុខឡើយ៕