(ភ្នំពេញ)៖ នៅពេលដែលសម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃកម្ពុជា និងលោក Recep Tayyip Erdoğan ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋតួកគីយ៉េ បានអញ្ជើញជួបគ្នានៅវិមាន Dolmabahçe កាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀង គឺគ្រាន់តែជាផ្នែកមួយដែលអាចមើលឃើញនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដ៏ទូលំទូលាយជាងនេះ។ ក្នុងពិធីនោះ លោក Hakan Fidan រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសតួកគីយ៉េបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងក្របខណ្ឌស្តីពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធា តំណាងឱ្យភាគីតួកគី ខណៈឯកឧត្តម ប្រាក់ សុវណ្ណា រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងការពារជាតិ បានចុះហត្ថលេខាតំណាងឱ្យភាគីកម្ពុជា។ សម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានមានប្រសាសន៍ថា ភាគីទាំងពីរបានចាត់វិធានការជាក់ស្តែងក្នុងវិស័យនយោបាយ ការពារជាតិ និងសន្តិសុខ។

លោក ទិត ប៉ារូស (PAROS TIT) អ្នកស្រាវជ្រាវច្បាប់អន្តរជាតិ បានបង្ហាញទស្សនៈ និងការស្រាវជ្រាវមកកាន់បណ្ដាញព័ត៌មាន Fresh News ថា កិច្ចព្រមព្រៀងក្របខណ្ឌ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ មិនមែនជាសំណង់ដែលបានបញ្ចប់រួចរាល់នោះទេ។ វាបង្កើតនូវក្របខណ្ឌច្បាប់ និងស្ថាប័នសម្រាប់កំណត់លក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការការពារជាតិ ដែលអាចរួមមានការផ្លាស់ប្តូរទស្សនកិច្ច ការបណ្តុះបណ្តាល ការផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មាន ហើយនៅពេលអនាគត អាចឈានទៅដល់ការលទ្ធកម្មសម្ភារៈយោធា និងគម្រោងអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មការពារជាតិផងដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណា កិច្ចព្រមព្រៀងនេះមិនមានន័យថា កម្ពុជាបានទិញប្រព័ន្ធរ៉ាដាណាមួយ ឬបានចាប់ផ្តើមបណ្តុះបណ្តាលមន្ត្រីយោធាណាមួយភ្លាមៗនោះទេ។ ភាពខុសគ្នានេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះតម្លៃពិតប្រាកដនៃកិច្ចព្រមព្រៀងដែលបានចុះហត្ថលេខាកាលពីខែតុលា នឹងត្រូវវាស់វែងតាមលទ្ធផលនៃការអនុវត្តជាក់ស្តែងក្នុងរយៈពេលពីរទៅបីឆ្នាំខាងមុខ មិនមែនត្រឹមតែតាមពិធីចុះហត្ថលេខានោះឡើយ។

ហេតុអ្វីបានជាត្រូវជ្រើសរើសប្រទេសតួកគីយ៉េ ហើយហេតុអ្វីបានជាពេលនេះ?

* ឧស្សាហកម្មការពារជាតិដែលត្រូវបានកសាងឡើងដោយផ្អែកលើគោលការណ៍ឯករាជ្យភាពខ្លួនឯង

ក្នុងរយៈពេលប្រមាណពីរទសវត្សរ៍កន្លងមក ប្រទេសតួកគីបានខិតខំកសាងឧស្សាហកម្មការពារជាតិ ដែលមានសមត្ថភាពផលិត និងអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាផ្ទាល់ខ្លួនយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ប្រទេសនេះបានអភិវឌ្ឍន៍សមត្ថភាពរចនា និងផលិតសម្ភារៈយោធាជាច្រើនប្រភេទសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ខ្លួន ហើយក៏បានក្លាយជាប្រទេសនាំចេញផលិតផលការពារជាតិដ៏សំខាន់មួយផងដែរ។
សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា បទពិសោធន៍នេះមានសារៈសំខាន់ដោយហេតុផលសំខាន់ៗចំនួន៣៖

១. ក្រុមហ៊ុនការពារជាតិរបស់តួកគីយ៉េមានបទពិសោធន៍ក្នុងការផ្គត់ផ្គង់សម្ភារៈ និងបច្ចេកវិទ្យាដល់ប្រទេសដែលមានកងកម្លាំងយោធាទំហំមធ្យម និងមានដែនកំណត់ផ្នែកថវិកា ផលិតផល និងគោលនយោបាយកំណត់តម្លៃរបស់ពួកគេអាចសមស្របជាងជម្រើសមួយចំនួនពីប្រទេសនាំចេញអាវុធធំៗ។

២. កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរបស់តួកគីយ៉េ មិនត្រឹមតែផ្តោតលើការលក់សម្ភារៈយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងរួមបញ្ចូលការបណ្តុះបណ្តាល ការផ្គត់ផ្គង់គ្រឿងបន្លាស់ ការធ្វើទំនើបកម្មប្រព័ន្ធ និងកាន់តែមានការចាប់អារម្មណ៍លើការផលិតក្នុងប្រទេសដៃគូផងដែរ។ គំរូនេះអាចផ្តល់ឱកាសឱ្យកម្ពុជាទទួលបានចំណេះដឹង និងបង្កើនសមត្ថភាពបច្ចេកទេសក្នុងស្រុក ជាជាងការពឹងផ្អែកតែលើការនាំចូល។

៣. ក្នុងនាមជាសមាជិកអង្គការណាតូ (NATO) តួកគីមានទំនាក់ទំនងសន្តិសុខជាមួយលោកខាងលិច ខណៈដែលខ្លួនក៏មានគោលនយោបាយការបរទេស និងទំនាក់ទំនងជាមួយដៃគូជាច្រើននៅអាស៊ីផងដែរ។ លក្ខណៈនេះអាចផ្តល់ជម្រើសបន្ថែមដល់កម្ពុជា ក្នុងការធ្វើពិពិធកម្មដៃគូការពារជាតិ ដោយមិនចាំបាច់កំណត់ខ្លួនឯងឱ្យពឹងផ្អែកលើប្រទេស ឬប្លុកណាមួយតែមួយឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណា ការសម្រេចចិត្តលទ្ធកម្មត្រូវផ្អែកលើតម្លៃ សមត្ថភាពបច្ចេកទេស លក្ខខណ្ឌនៃការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា និងផលប្រយោជន៍ជាតិជាចម្បង។

* សន្ទុះនយោបាយ និងឆន្ទៈសហប្រតិបត្តិការពីភាគីទាំងពីរ

បរិយាកាសនយោបាយរវាងកម្ពុជា និងតួកគីនាពេលបច្ចុប្បន្នមានភាពអំណោយផលសម្រាប់ការពង្រីកកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ។ ប្រធានាធិបតី Recep Tayyip Erdoğan បានប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានថា លោកពេញចិត្តចំពោះចំណាប់អារម្មណ៍របស់កម្ពុជាលើឧស្សាហកម្មការពារជាតិតួកគី និងមើលឃើញសក្តានុពលដ៏សំខាន់សម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ជាមួយគ្នានេះ សម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានស្វាគមន៍ចំពោះការទទួលបានឋានៈជាដៃគូសន្ទនាតាមវិស័យរបស់តួកគីយ៉េ ជាមួយអាស៊ាន។ សារព័ត៌មានតួកគី ក៏បានរាយការណ៍ថា ទីក្រុងអង់ការ៉ារំពឹងថានឹងពង្រីកកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយអាស៊ាន លើវិស័យពាណិជ្ជកម្ម ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច ឧស្សាហកម្មការពារជាតិ និងថាមពល។

សម្រាប់តួកគី ការពង្រឹងវត្តមាននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ មានតម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រលើសពីការលក់ផលិតផលយោធាទៅឱ្យប្រទេសណាមួយ។ ការបង្កើតទំនាក់ទំនងការពារជាតិប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពជាមួយដៃគូមួយនៅក្នុងតំបន់ អាចបង្កើតជាគំរូ និងភាពជឿជាក់សម្រាប់ការពង្រីកកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយប្រទេសផ្សេងទៀតក្នុងតំបន់។ លើសពីនេះ ការនាំចេញផលិតផលការពារជាតិក៏ជួយគាំទ្រដល់ខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្ម ការរក្សាការងារ និងការផ្តល់ធនធានសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗនៅក្នុងប្រទេសតួកគីផងដែរ។ សម្រាប់កម្ពុជា សន្ទុះនយោបាយនេះបង្កើតឱកាសក្នុងការប្រែក្លាយទំនាក់ទំនងការទូតទៅជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដែលមានលទ្ធផលជាក់ស្តែង។ ប៉ុន្តែឱកាសនេះត្រូវការការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រច្បាស់លាស់ ដើម្បីធានាថាផលប្រយោជន៍របស់ភាគីទាំងពីរមានតុល្យភាព និងអាចបន្តបានយូរអង្វែង។

* ទំនាក់ទំនងដែលមានមូលដ្ឋានរឹងមាំ និងបានបង្ហាញលទ្ធផលជាក់ស្តែងរួចមកហើយ

កិច្ចសហប្រតិបត្តិការការពារជាតិរវាងកម្ពុជា និងតួកគីយ៉េ មិនមែនជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដែលចាប់ផ្តើមឡើងដោយគ្មានមូលដ្ឋានពីមុននោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាបានកើតចេញពីទំនាក់ទំនងដែលត្រូវបានអភិវឌ្ឍន៍ជាបន្តបន្ទាប់អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ តាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអភិវឌ្ឍ វប្បធម៌ ការអប់រំ និងពាណិជ្ជកម្ម។ សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានលើកឡើងអំពីគម្រោងនានា ដែលបានអនុវត្តនៅកម្ពុជា តាមរយៈទីភ្នាក់ងារសហប្រតិបត្តិការ និងសម្របសម្រួលតួកគីយ៉េ (Turkish Cooperation and Coordination Agency ឬ TİKA) និងវិទ្យាស្ថាន Yunus Emre ព្រមទាំងការគាំទ្រដល់និស្សិតកម្ពុជាតាមរយៈកម្មវិធីអាហារូបករណ៍រដ្ឋាភិបាលតួកគីយ៉េ (Türkiye Scholarships)។ ក្រៅពីនេះ ការពង្រីកពាណិជ្ជកម្មក៏ជាគោលដៅរួមដែលប្រទេសទាំងពីរបានយកចិត្តទុកដាក់អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំផងដែរ។ ប្រធានាធិបតី Recep Tayyip Erdoğan បានរំឭកថា គោលដៅនៃការបង្កើនទំហំពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីឱ្យដល់ ១ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ត្រូវបានឯកភាពគ្នាក្នុងអំឡុងពេលទស្សនកិច្ចរបស់អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន នៅតួកគីយ៉េ កាលពីឆ្នាំ២០១៨។

តាមទស្សនៈនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ការកសាងទំនុកចិត្តតាមរយៈគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ ការផ្លាស់ប្តូរនិស្សិត និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការវប្បធម៌ គឺជាមូលធនទំនាក់ទំនងដ៏សំខាន់សម្រាប់ការពង្រីកកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងវិស័យការពារជាតិ។ ជាពិសេស កិច្ចសហប្រតិបត្តិការការពារជាតិតម្រូវឱ្យភាគីទាំងពីរ មានទំនុកចិត្តខ្ពស់លើគ្នា ព្រោះវាពាក់ព័ន្ធនឹងការផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មានដែលមានលក្ខណៈរសើប ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា និងការពឹងផ្អែកគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងការថែទាំ និងគាំទ្រប្រព័ន្ធបច្ចេកទេសក្នុងរយៈពេលវែង។

ដូច្នេះទំនាក់ទំនង ដែលបានកសាងឡើងតាមរយៈវិស័យអភិវឌ្ឍន៍ និងការទូតប្រជាជន អាចក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការពង្រីកភាពជាដៃគូទៅកាន់វិស័យការពារជាតិ។ ទោះជាយ៉ាងណា ការកសាងទំនុកចិត្តផ្នែកនយោបាយ និងសង្គម មិនជំនួសឱ្យតម្រូវការនៃកិច្ចព្រមព្រៀងបច្ចេកទេស ការការពារព័ត៌មាន និងយន្តការអនុវត្តច្បាស់លាស់ក្នុងវិស័យការពារជាតិនោះទេ។

* ទស្សនៈនយោបាយរួម និងគោលនយោបាយការបរទេសដែលមានភាពស្របគ្នា

កម្ពុជា និងតួកគីយ៉េ ក៏មានទស្សនៈស្រដៀងគ្នាមួយចំនួនក្នុងការអនុវត្តគោលនយោបាយការបរទេសផងដែរ។ របាយការណ៍មួយរបស់សារព័ត៌មាន Phnom Penh Post កាលពីឆ្នាំ២០១៩ បានដកស្រង់សម្តីរបស់អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ដែលបានលើកឡើងថា ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរបានបង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់កម្ពុជាក្នុងការកសាងភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រជាមួយប្រទេសនានានៅក្រៅតំបន់។

ជាទូទៅ រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសទាំងពីរបានបង្ហាញនូវការគាំទ្រចំពោះការធ្វើពិពិធកម្មភាពជាដៃគូអន្តរជាតិ និងការរក្សាទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសជាច្រើន ជាជាងការពឹងផ្អែកលើដៃគូតែមួយ។ សម្រាប់កម្ពុជា គោលការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ក្នុងការរក្សាតុល្យភាពទំនាក់ទំនងការបរទេស ការពារឯករាជ្យភាពក្នុងការសម្រេចចិត្ត និងពង្រីកជម្រើសសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ។

ក្នុងវិស័យការពារជាតិ ការមានទស្សនៈស្រដៀងគ្នាលើការធ្វើពិពិធកម្មដៃគូ អាចជួយបង្កើតលក្ខខណ្ឌអំណោយផលសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរយៈពេលវែង។ វាអាចជួយកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ពីការផ្លាស់ប្តូរថ្នាក់ដឹកនាំ ឬការប្រែប្រួលនៃស្ថានការណ៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយក្នុងតំបន់ និងអន្តរជាតិ។

១. ការការពារដែនអាកាស និងការតាមដានស្ថានភាពដែនអាកាស

- គម្លាតសមត្ថភាពបច្ចុប្បន្ន៖ សម្រាប់រដ្ឋសម័យទំនើប ការការពារដែនអាកាសគឺជាផ្នែកសំខាន់នៃសន្តិសុខជាតិ។ បច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាមិនមានយន្តហោះចម្បាំង ប្រព័ន្ធរ៉ាដាលើអាកាស និងបណ្តាញការពារដែនអាកាសរួមបញ្ចូលគ្នានៅឡើយទេ។ គម្លាតនេះបង្ហាញពីតម្រូវការក្នុងការធ្វើទំនើបកម្មសមត្ថភាពការពារដែនអាកាស។
- វិធីសាស្ត្រដែលសមស្រប៖ កម្ពុជាគួរផ្តល់អាទិភាពដល់ការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធរ៉ាដា ការព្រមានជាមុន និងប្រព័ន្ធបញ្ជាគ្រប់គ្រង មុនពេលឈានទៅរកការទិញប្រព័ន្ធមីស៊ីលការពារដែនអាកាស។ ក្នុងន័យនេះ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយតួកគីយ៉េអាចផ្តោតលើការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា និងការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញ ដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពការពារដែនអាកាសរបស់កម្ពុជាក្នុងរយៈពេលវែង។

* ហេតុអ្វីបានជាតួកគីយ៉េសមស្រប?

តួកគីយ៉េបានវិនិយោគយ៉ាងច្រើនក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសជាស្រទាប់ ព្រមទាំងប្រព័ន្ធរ៉ាដា ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា និងប្រព័ន្ធបញ្ជាគ្រប់គ្រងដែលជាធាតុសំខាន់សម្រាប់ធានាប្រសិទ្ធភាពនៃប្រព័ន្ធទាំងមូល។ ប្រទេសនេះក៏កំពុងជំរុញកម្មវិធីអភិវឌ្ឍវិស័យអាកាសចរណ៍ និងបច្ចេកវិទ្យាការពារជាតិជាមួយដៃគូអន្តរជាតិ ដោយផ្អែកលើគោលនយោបាយស្វ័យភាពយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួន។ ប្រធានាធិបតី Recep Tayyip Erdoğan បានលើកកម្ពស់កម្មវិធីអភិវឌ្ឍយន្តហោះចម្បាំងជំនាន់ទី៥ KAAN ជានិមិត្តរូបនៃសមត្ថភាពបច្ចេកវិទ្យា និងស្វ័យភាពយុទ្ធសាស្ត្ររបស់តួកគីយ៉េ។ ទោះបីកម្ពុជា មិនទំនងជាប្រទេសដែលមានតម្រូវការទិញយន្តហោះប្រភេទនេះក៏ដោយ ក៏កម្មវិធីនេះបង្ហាញពីការរីកចម្រើននៃឧស្សាហកម្មការពារជាតិតួកគីយ៉េ និងសក្តានុពលរបស់ខ្លួនក្នុងការផ្តល់ជម្រើសផ្សេងពីប្រទេសផ្គត់ផ្គង់សម្ភារៈយោធាបែបប្រពៃណី។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសជាប្រភេទការវិនិយោគផ្នែកយោធា ដែលងាយស្រួលពន្យល់ និងបង្ហាញពីគោលបំណងការពារដល់ដៃគូ និងប្រទេសជិតខាង។ ប្រព័ន្ធទាំងនេះមានតួនាទីការពារទីក្រុង មូលដ្ឋានយោធា និងប្រជាជនស៊ីវិល ព្រមទាំងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗ ដោយមិនមានគោលបំណងពង្រីកសមត្ថភាពប្រើកម្លាំងយោធាហួសពីព្រំដែនជាតិឡើយ។

២. ការប្រើប្រាស់យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកសម្រាប់ការឃ្លាំមើល និងការគ្រប់គ្រងព្រំដែន

- តួនាទីរបស់យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក៖ យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើករបស់តួកគីយ៉េ គឺជាផ្នែកមួយដែលលេចធ្លោជាងគេក្នុងការនាំចេញសម្ភារៈការពារជាតិ។ សម្រាប់កម្ពុជា តម្លៃសំខាន់របស់បច្ចេកវិទ្យានេះគឺស្ថិតនៅលើសមត្ថភាពឃ្លាំមើល និងប្រមូលព័ត៌មាន។ ដោយសារកម្ពុជាមានព្រំដែនគោកប្រវែងឆ្ងាយ តំបន់ដាច់ស្រយាល ឆ្នេរសមុទ្រ និងផ្លូវទឹកក្នុងប្រទេស ការពឹងផ្អែកតែលើការល្បាតរបស់កងកម្លាំងមិនអាចគ្របដណ្តប់គ្រប់តំបន់បានឡើយ, យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកអាចជួយឱ្យមេបញ្ជាការតាមដានតំបន់ដែលពិបាកចូលទៅដល់ ដោយចំណាយតិចជាងយន្តហោះដែលមានអ្នកបើកបរ និងអាចហោះហើរបានក្នុងរយៈពេលយូរ។

- លើសពីវិស័យយោធា៖ យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកសម្រាប់ការឃ្លាំមើលមិនត្រឹមតែមានប្រយោជន៍ក្នុងវិស័យការពារជាតិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអាចប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យស៊ីវិលផងដែរ ដែលធ្វើឱ្យការវិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យានេះមានភាពងាយស្រួលក្នុងការបង្ហាញពីភាពចាំបាច់ក្នុងថវិកាជាតិ, វាអាចជួយក្នុងការឆ្លើយតបនឹងគ្រោះមហន្តរាយ ដូចជាទឹកជំនន់ និងព្យុះ តាមដានការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើខុសច្បាប់ និងផ្លូវរត់ពន្ធ ព្រមទាំងជួយដល់ប្រតិបត្តិការស្វែងរក និងសង្គ្រោះជីវិត និងការធ្វើផែនទីតំបន់ដែលពិបាកចូលទៅដល់។ ដូច្នេះ យន្តហោះទាំងនេះអាចបម្រើទាំងការគ្រប់គ្រងព្រំដែន និងការការពារប្រជាពលរដ្ឋ ដែលបង្កើនតម្លៃនៃការវិនិយោគរបស់រដ្ឋ។

- ចំណុចដែលត្រូវយកចិត្តទុកដាក់៖ បទពិសោធន៍ពីប្រទេសផ្សេងៗបង្ហាញថា ការទិញយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកមិនមែនជាបញ្ហាលំបាកបំផុតនោះទេ។ បញ្ហាសំខាន់គឺប្រព័ន្ធបញ្ជាពីដី ប្រព័ន្ធបញ្ជូនទិន្នន័យ ការបណ្តុះបណ្តាលអ្នកបញ្ជា និងអ្នកវិភាគ ព្រមទាំងប្រព័ន្ធថែទាំដែលធានាឱ្យយន្តហោះអាចដំណើរការបានជាបន្តបន្ទាប់, យន្តហោះមួយចំនួនតូចដែលមានប្រព័ន្ធគាំទ្ររឹងមាំ អាចមានប្រសិទ្ធភាពជាងការមានយន្តហោះច្រើន ប៉ុន្តែខ្វះសមត្ថភាពគ្រប់គ្រង និងថែទាំ។
ប្រធានាធិបតី Erdoğan បានបញ្ជាក់ថា ទីក្រុងអង់ការ៉ាស្វាគមន៍ចំណាប់អារម្មណ៍របស់កម្ពុជាលើវិស័យនេះ, កិច្ចព្រមព្រៀងក្របខណ្ឌសហប្រតិបត្តិការក៏ផ្តល់នូវមូលដ្ឋានសម្រាប់ភាគីទាំងពីរពិភាក្សាលម្អិតអំពីការអភិវឌ្ឍ និងការអនុវត្តកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនេះផងដែរ។

៣. ការបណ្តុះបណ្តាល និងការអប់រំយោធា

- តម្លៃរយៈពេលវែងនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ

សម្ភារៈយោធាមានប្រសិទ្ធភាពកម្រិតណា គឺអាស្រ័យលើសមត្ថភាពរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ផងដែរ។ ចំណុចនេះជាផ្នែកមួយ ដែលកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយតួកគីយ៉េ អាចផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍យូរអង្វែងដល់កម្ពុជា ដោយមិនបង្កភាពស្មុគស្មាញច្រើនដូចការទិញសម្ភារៈយោធាធុនធ្ងន់នោះទេ។ សាលាបណ្ឌិតសភាយោធា និងស្ថាប័នការពារជាតិនានារបស់តួកគីយ៉េ មានកម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលលើជំនាញជាច្រើនដូចជា ការងារសេនាធិការ ការគ្រប់គ្រងភស្តុភារ ការថែទាំសម្ភារៈយោធា ការការពារសន្តិសុខតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត និងការវិភាគព័ត៌មានស៊ើបការណ៍។ ក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងក្របខណ្ឌថ្មីនេះ នាយទាហានកម្ពុជាអាចទៅសិក្សានៅតួកគីយ៉េ ខណៈគ្រូបណ្តុះបណ្តាលជំនាញពីតួកគីយ៉េក៏អាចមកធ្វើការជាមួយអង្គភាពយោធាកម្ពុជាផ្ទាល់ផងដែរ។

ជាមួយគ្នានេះ កម្មវិធីអាហារូបករណ៍ Türkiye Scholarships បានផ្តល់ឱកាសដល់និស្សិត មន្ត្រីរាជការ និងនាយទាហានកម្ពុជាទៅបន្តការសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យនានាក្នុងប្រទេសតួកគីយ៉េរួចមកហើយ។ ការបន្តពង្រីកឱកាសសិក្សា និងបណ្តុះបណ្តាលបែបនេះ អាចជួយកសាងធនធានមនុស្ស និងពង្រឹងវិជ្ជាជីវៈភាពរបស់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធកម្ពុជាក្នុងរយៈពេលវែង។

- អត្ថប្រយោជន៍បន្ថែមក្នុងរយៈពេលវែង

អត្ថប្រយោជន៍មួយទៀតដែលមិនសូវត្រូវបានលើកឡើង គឺការផ្លាស់ប្តូរចំណេះដឹង និងបទពិសោធន៍របស់នាយទាហាន ដែលបានទៅទទួលការបណ្តុះបណ្តាលនៅក្រៅប្រទេស។ ពួកគេត្រឡប់មកវិញជាមួយនឹងវិធីសាស្ត្រថ្មីៗ ពាក្យបច្ចេកទេស និងបណ្តាញទំនាក់ទំនងវិជ្ជាជីវៈកាន់តែទូលំទូលាយ។ ក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍ ការផ្លាស់ប្តូរទាំងនេះអាចជះឥទ្ធិពលដល់របៀបរៀបចំផែនការ ការថែទាំសម្ភារៈ និងការសម្រេចចិត្តរបស់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ។ អត្ថប្រយោជន៍បែបនេះមិនអាចសម្រេចបានត្រឹមតែតាមរយៈការទិញសម្ភារៈយោធានោះទេ។ ជាក់ស្តែង មន្ត្រីបច្ចេកទេសដែលមានជំនាញថែទាំល្អ អាចមានសារៈសំខាន់មិនតិចជាងយន្តហោះដែលខ្លួនទទួលខុសត្រូវថែទាំឡើយ។

- ការរៀបចំកម្មវិធីឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព

កម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលដែលមានប្រសិទ្ធភាពគួររួមបញ្ចូលធាតុសំខាន់ៗមួយចំនួនដូចជា ការបញ្ជូននាយទាហានវ័យក្មេង និងនាយទាហានកម្រិតមធ្យមទៅសិក្សានៅសាលាយោធារបស់តួកគីយ៉េ ការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញបច្ចេកទេសដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសម្ភារៈយោធាដែលកម្ពុជាទិញ ការផ្លាស់ប្តូរបទពិសោធន៍រវាងស្ថាប័នសេនាធិការ និងការធ្វើសមយុទ្ធរួមដែលស្របតាមសមត្ថភាពរបស់កម្ពុជា។ ចំណុចសំខាន់គឺត្រូវរៀបចំលំដាប់អនុវត្តឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ដោយការបណ្តុះបណ្តាលគួរធ្វើឡើងមុនពេលទទួលសម្ភារៈយោធា មិនមែនរង់ចាំរហូតដល់ទិញសម្ភារៈរួចទើបចាប់ផ្តើមនោះទេ។

៤. សន្តិសុខតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត និងការគំរាមកំហែងមិនមែនប្រពៃណី

- បរិបទនៃការគំរាមកំហែងដែលកំពុងផ្លាស់ប្តូរ៖ បញ្ហាសន្តិសុខក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នមិនកំណត់ត្រឹមតែការគំរាមកំហែងតាមព្រំដែននោះទេ។ ឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន ការជួញដូរមនុស្ស បណ្តាញឆបោកតាមអនឡាញ និងការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗ សុទ្ធតែជាបញ្ហាប្រឈមចំពោះសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋក្នុងការធានាសន្តិសុខជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ កម្ពុជាបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា បញ្ហាទាំងនេះជាអាទិភាពសន្តិសុខជាតិ ហើយមិនអាចដោះស្រាយបានដោយពឹងផ្អែកតែលើសម្ភារៈយោធាបែបប្រពៃណីនោះទេ។

- ការបន្តកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដែលមានស្រាប់៖ តួកគីយ៉េមានបទពិសោធន៍ក្នុងការចែករំលែកព័ត៌មានស៊ើបការណ៍ ការប្រឆាំងភេរវកម្ម និងការការពារសន្តិសុខតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត។ ប្រទេសទាំងពីរក៏ធ្លាប់មានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយស្ថាប័នសន្តិសុខកម្ពុជាផងដែរ។ កាលពីឆ្នាំ២០១៩ ក្រសួងមហាផ្ទៃនៃប្រទេសទាំងពីរបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងមួយ ដែលត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាក្របខណ្ឌសម្រាប់ពង្រីកកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសន្តិសុខកម្ពុជា-តួកគីយ៉េ។ កិច្ចព្រមព្រៀងក្របខណ្ឌយោធាឆ្នាំ២០២៦ បានបន្ថែមវិស័យការពារជាតិទៅលើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដែលមានស្រាប់នេះ។

- ទម្រង់នៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដែលអាចអនុវត្តបាន៖ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ដែលមានលក្ខណៈជាក់ស្តែងអាចផ្តោតលើការបណ្តុះបណ្តាលរួមសម្រាប់នគរបាល និងស្ថាប័នសន្តិសុខ ការពង្រឹងសមត្ថភាពឆ្លើយតបនឹងឧប្បត្តិហេតុសន្តិសុខតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត និងការផ្លាស់ប្តូរបទពិសោធន៍ក្នុងការការពារបណ្តាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗដូចជា វិស័យថាមពល ហិរញ្ញវត្ថុ និងដឹកជញ្ជូន។ វិស័យទាំងនេះមិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយខ្ពស់លើស⁩