(ភ្នំពេញ)៖ លទ្ធផលបោះឆ្នោតពាក់កណ្តាលអាណត្តិអាមេរិក ថ្ងៃទី៣ ខែវិច្ឆិកា បាននាំមកនូវការប្រែប្រួលដ៏សំខាន់នៃតុល្យភាពអំណាចនយោបាយនៅវ៉ាស៊ីនតោន ខណៈពិភពលោកកំពុងប្រឈមនឹងសង្គ្រាម និងភាពមិនច្បាស់លាស់នៃសេដ្ឋកិច្ច។

តើការប្រែប្រួលនេះ នឹងនាំពិភពលោកឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាព ឬភាពមិនច្បាស់លាស់ថ្មី? ហើយពិភពលោកនឹងត្រូវបោះជំហានទៅទិសដៅណាបន្តទៀត?

Fresh Exclusive មានអត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅមួយ ជុំវិញបញ្ហានេះ៖

ការបោះឆ្នោតពាក់កណ្តាលអាណត្តិនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ថ្ងៃទី៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦ បានបង្កើតការផ្លាស់ប្តូរតុល្យភាពអំណាចនយោបាយនៅវ៉ាស៊ីនតោន ខណៈពិភពលោកកំពុងប្រឈមសង្គ្រាម និងភាពមិនច្បាស់លាស់សេដ្ឋកិច្ច។
គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ បានដណ្តើមការគ្រប់គ្រងសភាទាំងពីរ តាមលទ្ធផលដែលត្រូវបានរាយការណ៍ក្រោយការបោះឆ្នោត។ នេះបង្កើនការត្រួតពិនិត្យលើរដ្ឋបាលប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ ដែលកំពុងប្រឈមសម្ពាធពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ ថ្លៃរស់នៅ និងទំនាក់ទំនងដ៏តានតឹងជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្តមួយចំនួន។

ការធ្លាក់ថ្លៃប្រេង និងការឡើងថ្លៃភាគហ៊ុន បានបង្ហាញពីក្តីរំពឹងវិជ្ជមានរបស់អ្នកវិនិយោគមួយចំនួន។ ប៉ុន្តែការឡើងថ្លៃមាសក៏បង្ហាញថា ភាពមិនច្បាស់លាស់មិនទាន់រលាយបាត់ឡើយ។
តើការថយចុះអំណាចនយោបាយរបស់លោកត្រាំ នឹងជំរុញឱ្យអាមេរិក ស្វែងរកសន្តិភាព ឬបង្កើនសម្ពាធយោធាដើម្បីសម្រេចគោលដៅរបស់ខ្លួន?

*ការបែងចែកអំណាចនៅអាមេរិក អាចប៉ះពាល់ដល់ពិភពលោក
លទ្ធផលបោះឆ្នោតនេះ មិនបានផ្លាស់ប្តូរប្រធានាធិបតីអាមេរិកទេ ប៉ុន្តែបានផ្លាស់ប្តូរតុល្យភាពអំណាចរវាងសេតវិមាន និងសភា។

នៅពេលសភាថ្មី ចូលកាន់តំណែងក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៧ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យនឹងមានឧបករណ៍បន្ថែមសម្រាប់ត្រួតពិនិត្យថវិកាសង្គ្រាម ជំនួយយោធា និងគោលនយោបាយការបរទេសរបស់លោកត្រាំ។
ទោះជាយ៉ាងណា ប្រធានាធិបតី នៅតែមានអំណាចសំខាន់លើការទូត និងការដឹកនាំកងទ័ព ក្រោមដែនកំណត់នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់អាមេរិក។

ហេតុនេះ ការបោះឆ្នោតបានបង្កើតឱកាសសម្រាប់ការកែប្រែគោលនយោបាយ ប៉ុន្តែមិនបានធានាថា សង្គ្រាមនឹងបញ្ចប់ ឬសន្តិភាពនឹងកើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិនោះទេ។

*អ៊ីរ៉ង់—តើសម្ពាធក្នុងស្រុកនឹងជំរុញការទូត ឬសង្គ្រាមថ្មី?
សង្គ្រាមអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់ បានក្លាយជាបញ្ហាសំខាន់មួយក្នុងនយោបាយអាមេរិក ដោយសារផលប៉ះពាល់លើតម្លៃថាមពល និងថ្លៃរស់នៅ។

ក្រោយការបោះឆ្នោត អ៊ីរ៉ង់បានបង្ហាញការយល់ឃើញថា លទ្ធផលនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការមិនពេញចិត្តរបស់ពលរដ្ឋអាមេរិកចំពោះសង្គ្រាម។ ប៉ុន្តែទីក្រុងតេហេរ៉ង់ ក៏មិនបានសន្មតថា លោកត្រាំនឹងបញ្ឈប់ការប្រើកម្លាំងឡើយ។

លោកត្រាំប្រឈមនឹងជម្រើសយុទ្ធសាស្ត្រពីរ។ ទីមួយ គឺស្វែងរកកិច្ចព្រមព្រៀងដែលអាចបន្ធូរភាពតានតឹង និងបើកការដឹកជញ្ជូនថាមពលតាមច្រកសមុទ្រ Hormuz។ ទីពីរ គឺបង្កើនសម្ពាធយោធា ដើម្បីទាមទារសម្បទានពីអ៊ីរ៉ង់។
ប៉ុន្តែការប្រើកម្លាំងបន្ថែមអាចបង្កហានិភ័យនៃការសងសឹក និងធ្វើឱ្យតម្លៃប្រេងឡើងវិញ។

ដូច្នេះ លទ្ធផលបោះឆ្នោតអាចបង្កើនហេតុផលនយោបាយសម្រាប់ការចរចា ប៉ុន្តែមិនបានលុបបំបាត់ហានិភ័យនៃការប្រឈមមុខយោធាឡើយ។

*អ៊ីស្រាអែល—សម្ព័ន្ធភាពប្រវត្តិសាស្ត្រកំពុងប្រឈមការសាកល្បង
ទំនាក់ទំនងអាមេរិក–អ៊ីស្រាអែល កំពុងប្រឈមការផ្លាស់ប្តូរដ៏សំខាន់ ខណៈការគាំទ្រអ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងនយោបាយអាមេរិក មានការប្រែប្រួល។

ការប្រកាសរបស់លោកត្រាំអំពីការបញ្ឈប់ជំនួយយោធាដល់អ៊ីស្រាអែល បានបង្កើតសំណួរថ្មីអំពីអនាគតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការការពារ ការលក់អាវុធ និងការគាំទ្រការទូតរបស់វ៉ាស៊ីនតោន។ ទោះជាយ៉ាងណា ការប្រកាសនយោបាយមិនមានន័យថា កម្មវិធីជំនួយ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទាំងអស់ត្រូវបានបញ្ចប់ភ្លាមៗនោះទេ។

សម្រាប់អ៊ីស្រាអែល បញ្ហាធំគឺថា តើខ្លួនអាចបន្តពឹងផ្អែកលើការគាំទ្ររបស់អាមេរិកក្នុងកម្រិតដដែលបានឬទេ នៅពេលសភា និងសេតវិមាន មានគោលជំហរខុសគ្នា។
ភាពមិនច្បាស់លាស់នេះ អាចជំរុញការកែប្រែយុទ្ធសាស្ត្រការពារ និងការទូតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប៉ុន្តែមិនទាន់មានន័យថា សម្ព័ន្ធភាពរវាងប្រទេសទាំងពីរបានបញ្ចប់ឡើយ។

*អ៊ុយក្រែន—ឱកាសថ្មីពីសភា ប៉ុន្តែសង្គ្រាមនៅតែបន្ត
សម្រាប់អ៊ុយក្រែន ការផ្លាស់ប្តូរតុល្យភាពអំណាចនៅសភាអាមេរិក អាចបង្កើតឱកាសសម្រាប់ការស្នើជំនួយយោធា និងហិរញ្ញវត្ថុថ្មី។

រដ្ឋាភិបាលទីក្រុង Kyiv នៅតែត្រូវការប្រព័ន្ធការពារអាកាស គ្រាប់រំសេវ ព័ត៌មានសម្ងាត់ និងការគាំទ្រពីសម្ព័ន្ធមិត្ត។

ប៉ុន្តែការគ្រប់គ្រងសភាដោយគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ មិនអាចធានាការអនុម័តជំនួយដោយស្វ័យប្រវត្តិឡើយ។ លោកត្រាំនៅតែអាចប្រើសិទ្ធិវេតូលើច្បាប់ ហើយការបដិសេធវេតូត្រូវការសំឡេងគាំទ្រពីរភាគបីនៅក្នុងសភាទាំងពីរ។
ទន្ទឹមនោះ រុស្ស៊ីអាចកែប្រែការគណនាយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួនទៅតាមការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយអាមេរិក។

ប្រសិនបើមូស្គូយល់ថាពេលវេលាសម្រាប់ទទួលបានសម្បទានតាមការចរចា មានកំណត់ វាអាចបង្កើនសម្ពាធយោធា។ ផ្ទុយទៅវិញ ការពង្រឹងការគាំទ្រអ៊ុយក្រែន ក៏អាចបង្កើនសម្ពាធឱ្យភាគីពិចារណាដំណោះស្រាយការទូតផងដែរ។
ហេតុនេះ អនាគតសង្គ្រាមអ៊ុយក្រែនមិនអាស្រ័យលើលទ្ធផលបោះឆ្នោតអាមេរិកតែមួយមុខទេ ប៉ុន្តែអាស្រ័យលើស្ថានភាពសមរភូមិ ការគាំទ្ររបស់អឺរ៉ុប និងការសម្រេចចិត្តរបស់ភាគីជម្លោះ។

*ប្រេងចុះថ្លៃ មាសឡើងថ្លៃ—តើទីផ្សារកំពុងផ្ញើសារអ្វី?
ប្រតិកម្មទីផ្សារក្រោយការបោះឆ្នោត បានបង្ហាញសញ្ញាខុសៗគ្នា។ ការធ្លាក់ថ្លៃប្រេងអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីការរំពឹងថា ភាពតានតឹងនៅមជ្ឈិមបូព៌ានឹងថយចុះ។ ការឡើងថ្លៃភាគហ៊ុនអាចបង្ហាញពីការរំពឹងទុកវិជ្ជមានចំពោះអាជីវកម្ម និងគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច។
ប៉ុន្តែការឡើងថ្លៃមាស និងការចុះខ្សោយនៃប្រាក់ដុល្លារ បង្ហាញថា កត្តាហានិភ័យ និងគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ នៅតែមានឥទ្ធិពលលើទីផ្សារ។

ការប្រែប្រួលទាំងនេះមិនគួរត្រូវបានបកស្រាយថាជាភស្តុតាងថាសន្តិភាពកំពុងមកដល់ឡើយ។

ទីផ្សារអាចរំពឹងសន្តិភាព មុនពេលមានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព។ ហើយទីផ្សារ ក៏អាចផ្លាស់ប្តូរទិសដៅភ្លាមៗ ប្រសិនបើសង្គ្រាមកើនឡើងវិញ។

*ចិន អឺរ៉ុប និងការរៀបចំតុល្យភាពអំណាចថ្មី
ការបោះឆ្នោតអាមេរិក ក៏មានសារៈសំខាន់ចំពោះចិន អឺរ៉ុប និងបណ្តាប្រទេសអាស៊ីផងដែរ។

សម្រាប់ចិន ការបែងចែកអំណាចនៅវ៉ាស៊ីនតោន អាចបង្កើតទាំងឱកាស និងឧបសគ្គក្នុងការទាក់ទងជាមួយអាមេរិក។ សភាថ្មី អាចបង្កើនការត្រួតពិនិត្យគោលនយោបាយរបស់លោកត្រាំ ប៉ុន្តែគោលជំហររឹងមាំចំពោះចិន នៅតែអាចទទួលបានការគាំទ្រពីគណបក្សទាំងពីរ។
សម្រាប់អឺរ៉ុប ភាពមិនច្បាស់លាស់នៃការគាំទ្រអាមេរិក អាចជំរុញឱ្យប្រទេសសមាជិក NATO បន្តពង្រឹងសមត្ថភាពការពារ និងការទទួលខុសត្រូវផ្នែកសន្តិសុខរបស់ខ្លួន។

សម្រាប់ប្រទេសអាស៊ីតូចៗ ការប្រែប្រួលនយោបាយអាមេរិក ជាការរំលឹកថា ការពឹងផ្អែកលើការសន្យារបស់មហាអំណាចតែមួយ អាចបង្កើតហានិភ័យ។

ដូច្នេះ ពិភពលោកអាចឈានទៅរកដំណាក់កាលដែលប្រទេសនានាព្យាយាមពង្រឹងសមត្ថភាពខ្លួនឯង និងពង្រីកទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយដៃគូច្រើនជាងមុន។

*ឆ្នាំ២០២៧—ឆ្នាំនៃសន្តិភាព ឬឆ្នាំសាកល្បងថ្មី?
ឆ្នាំ២០២៧ នឹងក្លាយជាដំណាក់កាលសំខាន់មួយសម្រាប់វាយតម្លៃផលប៉ះពាល់នៃការបោះឆ្នោតនេះ។ សភាអាមេរិកថ្មីនឹងចូលកាន់តំណែងនៅថ្ងៃទី៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៧ ហើយតុល្យភាពអំណាចថ្មី នឹងចាប់ផ្តើមមានឥទ្ធិពលជាក់ស្តែងលើការអនុម័តច្បាប់ ថវិកា និងការត្រួតពិនិត្យរដ្ឋបាល។ ពិភពលោកអាចប្រឈមនឹងសេណារីយ៉ូបី៖

ទីមួយ ការទូតកើនឡើង ដោយសារសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយជំរុញឱ្យភាគីជម្លោះស្វែងរកកិច្ចព្រមព្រៀង។
ទីពីរ សង្គ្រាមនៅតែបន្ត ឬរីកធំឡើង ប្រសិនបើភាគីជម្លោះព្យាយាមបង្កើនសម្ពាធដើម្បីទទួលបានអំណាចចរចា។
ទីបី ភាពជាប់គាំងនយោបាយនៅអាមេរិក ធ្វើឱ្យសម្ព័ន្ធមិត្ត និងគូប្រជែងពិបាកព្យាករទិសដៅគោលនយោបាយវ៉ាស៊ីនតោន។

សេណារីយ៉ូទាំងបីនេះ មិនមែនជាការព្យាករថាអ្វីនឹងកើតឡើងជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែជាផ្លូវដែលត្រូវតាមដានតាមរយៈសេចក្តីសម្រេច និងព្រឹត្តិការណ៍ជាក់ស្តែង។

*សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ មេរៀនសម្រាប់ពិភពលោក និងកម្ពុជា
លទ្ធផលបោះឆ្នោតពាក់កណ្តាលអាណត្តិអាមេរិក បានបង្កើតការផ្លាស់ប្តូរតុល្យភាពអំណាចនយោបាយនៅវ៉ាស៊ីនតោន ប៉ុន្តែមិនទាន់អាចកំណត់ថា ពិភពលោកនឹងឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាព ឬសង្គ្រាមបន្ថែមនោះទេ។

សម្រាប់កម្ពុជា ការផ្លាស់ប្តូរនេះផ្តល់មេរៀនថា ប្រទេសតូច ត្រូវពង្រឹងសមត្ថភាពការទូត ការពារផលប្រយោជន៍ជាតិដោយច្បាប់អន្តរជាតិ និងត្រៀមទប់ទល់នឹងភាពមិនច្បាស់លាស់សេដ្ឋកិច្ច។

ការធ្លាក់ថ្លៃប្រេង អាចជាឱកាសសម្រាប់បន្ធូរថ្លៃរស់នៅ ប៉ុន្តែប្រសិនបើសង្គ្រាមរីកធំឡើងវិញ តម្លៃថាមពល និងទំនិញអាចកើនឡើងសាជាថ្មី។

មេរៀនធំបំផុតគឺ៖ ការផ្លាស់ប្តូរអំណាចនៅអាមេរិកអាចបង្កើតឱកាសសម្រាប់សន្តិភាព ប៉ុន្តែសន្តិភាពពិតប្រាកដត្រូវការសេចក្តីសម្រេច កិច្ចព្រមព្រៀង និងការអនុវត្តជាក់ស្តែង។

ឆ្នាំ២០២៧ ដូច្នេះ មិនទាន់អាចត្រូវបានហៅថាជាឆ្នាំសន្តិភាព ឬឆ្នាំសង្គ្រាមឡើយ។ វានឹងក្លាយជាឆ្នាំសាកល្បងថា តើមហាអំណាច នឹងប្រើការទូតដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះ ឬបន្តប្រើសម្ពាធយោធាដើម្បីសម្រេចគោលដៅរបស់ខ្លួន៕