(ភ្នំពេញ)៖ ក្រុមដែលហៅខ្លួនឯងថា «រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលា» បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍នៅទីក្រុងប៉ារីស ថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ ដោយចោទប្រកាន់ថ្នាក់ដឹកនាំកម្ពុជាពាក់ព័ន្ធនឹង Online Scams និងវិវាទព្រំដែនជាមួយថៃ ព្រមទាំងទាមទារឱ្យនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ចុះចេញពីតំណែង។

តើការចោទប្រកាន់ទាំងនេះមានភស្តុតាងអ្វី? ហើយក្រុមនេះយល់ច្បាស់ពីកិច្ចព្រមព្រៀង២៣តុលា ដែលខ្លួនយកមកដាក់ឈ្មោះដែរឬទេ?

សូមតាមដានអត្ថាធិប្បាយរបស់ Fresh Exclusive៖

ក្នុងពេលដែលកម្ពុជាកំពុងប្រឈមនឹងឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន និងវិវាទព្រំដែនជាមួយថៃ ការរិះគន់រាជរដ្ឋាភិបាលដោយផ្អែកលើអង្គហេតុ អាចជួយជំរុញគណនេយ្យភាព និងការកែលម្អគោលនយោបាយ។ ប៉ុន្តែការចោទប្រកាន់ថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេសថាពាក់ព័ន្ធនឹងឧក្រិដ្ឋកម្ម ហើយភ្ជាប់ការចោទប្រកាន់នោះទៅនឹងការការពារបូរណភាពទឹកដី គឺជាការអះអាងធ្ងន់ធ្ងរដែលមិនអាចផ្អែកលើការសន្និដ្ឋានដោយគ្មានភស្តុតាងបានឡើយ។

តើការចោទប្រកាន់ធ្ងន់ធ្ងរនេះ អាចមានទម្ងន់គួរឱ្យជឿជាក់បានដែរឬទេ នៅពេលដែលអ្នកចោទប្រកាន់នោះ មិនបង្ហាញភស្តុតាងដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន?
សំណួរនេះកើតឡើងក្រោយសេចក្តីថ្លែងការណ៍ថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ របស់ក្រុមដែលហៅខ្លួនឯងថា «រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលា» ដែលបានភ្ជាប់បញ្ហា Online Scams វិវាទព្រំដែន ប្រជាធិបតេយ្យ និងកិត្តិយសអន្តរជាតិ ដើម្បីទាមទារឱ្យនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ចុះចេញពីតំណែង។

ចំណុចដែលត្រូវសួរដេញដោល មិនមែនថាក្រុមនេះមានសិទ្ធិរិះគន់រាជរដ្ឋាភិបាលឬអត់នោះទេ ប៉ុន្តែថាតើក្រុមនេះមានភស្តុតាងអ្វីខ្លះ ដើម្បីគាំទ្រការចោទប្រកាន់ដែលខ្លួនបានយកមកធ្វើជាមូលដ្ឋានទាមទារផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល?

*Online Scams៖ ការចោទប្រកាន់ថ្នាក់ដឹកនាំ តើភស្តុតាងនៅឯណា?
ការចោទប្រកាន់ថារាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្រោមការដឹកនាំរបស់សម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត មានការពាក់ព័ន្ធជាប្រព័ន្ធនឹងឧក្រិដ្ឋកម្ម Online Scams គឺជាការចោទប្រកាន់ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលមិនគួរទុកឱ្យសាធារណជនយល់ច្រឡំ ដោយសារតែការនិយាយគ្មានភស្តុតាងជាក់លាក់ និងការផ្ទៀងផ្ទាត់ត្រឹមត្រូវឡើយ។

ការរកឃើញបណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មក្នុងប្រទេសមួយ មិនមែនជាភស្តុតាងដោយស្វ័យប្រវត្តិថា ថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេសនោះជាអ្នករៀបចំ បញ្ជា ឬទទួលផលប្រយោជន៍ពីឧក្រិដ្ឋកម្មឡើយ។ ការចោទប្រកាន់អំពីការពាក់ព័ន្ធផ្ទាល់ ត្រូវមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីសកម្មភាព និងតួនាទីរបស់បុគ្គលដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់។

បណ្តាញ Online Scams បានរីករាលដាលនៅកម្ពុជាតាំងពីអំឡុងវិបត្តិកូវីដ-១៩ មុនពេលសម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ចូលកាន់តំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅឆ្នាំ២០២៣។ ទោះជាយ៉ាងណា រាជរដ្ឋាភិបាលបច្ចុប្បន្ននៅតែមានកាតព្វកិច្ចបង្ក្រាបឧក្រិដ្ឋកម្ម និងនាំអ្នកពាក់ព័ន្ធមកទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់។

នៅថ្ងៃទី១៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រីបានចេញបទបញ្ជាពង្រឹងការបង្ក្រាប Online Scams។ តាមរបាយការណ៍របស់អាជ្ញាធរ ចាប់ពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ដល់ចុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ ទីតាំងចំនួន៦៦៣ ត្រូវបានបង្ក្រាប សំណុំរឿងចំនួន៤៤៦ ពាក់ព័ន្ធនឹងជនសង្ស័យ៣,៩២៧នាក់ ត្រូវបានបញ្ជូនទៅតុលាការ ហើយទឹកប្រាក់ជាង៣០០លានដុល្លារត្រូវបានបង្កក។

តួលេខទាំងនេះ បង្ហាញពីវិធានការដែលអាជ្ញាធរបានរាយការណ៍ ប៉ុន្តែមិនទាន់មានន័យថាឧក្រិដ្ឋកម្ម Online Scams ត្រូវបានលុបបំបាត់ទាំងស្រុងឡើយ។ ប្រសិទ្ធភាពនៃការបង្ក្រាបត្រូវវាស់វែងតាមលទ្ធផលស៊ើបអង្កេត ការផ្តន្ទាទោសមេខ្លោង និងការទប់ស្កាត់មិនឱ្យបណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មកើតឡើងវិញ។

ប៉ុន្តែសំណួរដែលក្រុមអ្នកនយោបាយក្រៅប្រទេសត្រូវឆ្លើយគឺ៖ ប្រសិនបើក្រុមនេះ ចោទថាថ្នាក់ដឹកនាំកម្ពុជាជាអ្នកបញ្ជា ការពារ ឬទទួលផលប្រយោជន៍ពី Online Scams តើមានឯកសារ ប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ ឬភស្តុតាងជាក់លាក់អ្វីខ្លះ ដែលអាចបញ្ជាក់ការចោទប្រកាន់នោះ?

ការចោទប្រកាន់ធ្ងន់ធ្ងរមិនអាចយកការសន្និដ្ឋានមកជំនួសភស្តុតាងបានឡើយ។ ការបង្ហាញភស្តុតាងគឺជាការទទួលខុសត្រូវរបស់អ្នកចោទប្រកាន់ ខណៈការស៊ើបអង្កេត និងការអនុវត្តច្បាប់ប្រកបដោយតម្លាភាព គឺជាកាតព្វកិច្ចរបស់អាជ្ញាធរ។

*វិវាទព្រំដែន៖ ការភ្ជាប់ ICJ ទៅនឹង Online Scams មានមូលដ្ឋានអ្វី?
ការចោទប្រកាន់ថា រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមិនហ៊ានប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ព្រោះខ្លាចភាគីថៃលាតត្រដាងការពាក់ព័ន្ធរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនឹងឧក្រិដ្ឋកម្ម Online Scams គឺជាការចោទប្រកាន់ធ្ងន់ធ្ងរមួយទៀត ដែលទាមទារភស្តុតាងច្បាស់លាស់។

ការចោទប្រកាន់នេះមិនត្រឹមតែសង្ស័យលើយុទ្ធសាស្ត្រការទូតរបស់កម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងចោទប្រកាន់ថា ថ្នាក់ដឹកនាំកំពុងប្រើការសម្រេចចិត្តផ្នែកព្រំដែន ដើម្បីលាក់បាំងអំពើខុសច្បាប់ថែមទៀត។

ប៉ុន្តែមានអង្គហេតុសំខាន់មួយដែលមិនគួរមើលរំលងឡើយ។ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ កម្ពុជាបានប្រកាសពីបំណងនាំវិវាទតំបន់ចំនួនបួនទៅ ICJ ខណៈថៃបានបង្ហាញជំហរមិនទទួលយកសមត្ថកិច្ចបង្ខំរបស់តុលាការនេះឡើយ។

តាមច្បាប់អន្តរជាតិ ការប្រកាសបំណងនាំវិវាទទៅ ICJ មិនមានន័យថាតុលាការអាចចាប់ផ្តើមជំនុំជម្រះដោយស្វ័យប្រវត្តិឡើយ។ តុលាការ ត្រូវមានមូលដ្ឋានសមត្ថកិច្ចស្របច្បាប់ ដែលជាទូទៅពឹងផ្អែកលើការយល់ព្រមរបស់រដ្ឋពាក់ព័ន្ធ។

ទន្ទឹមនេះ កម្ពុជាបន្តប្រើយន្តការគណៈកម្មការចម្រុះខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក (JBC) ដោយយោងសន្ធិសញ្ញាបារាំង–សៀមឆ្នាំ១៩០៤ និង១៩០៧ ព្រមទាំងសាលក្រម ICJ ឆ្នាំ១៩៦២ និង២០១៣ តាមវិសាលភាពដែលសាលក្រមទាំងនោះបានកំណត់។

អង្គហេតុទាំងនេះបង្ហាញថា ការដោះស្រាយវិវាទព្រំដែនមានទាំងបញ្ហាសមត្ថកិច្ចតុលាការ និងយន្តការច្បាប់ដែលត្រូវពិចារណា។ ដូច្នេះ ការមិនទាន់មានការជំនុំជម្រះនៅ ICJ មិនអាចយកមកបញ្ជាក់ដោយស្វ័យប្រវត្តិថា រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាកំពុងភ័យខ្លាចការបែកធ្លាយរឿង Online Scams បានឡើយ។

សំណួរដែលក្រុមអ្នកនយោបាយក្រៅប្រទេសត្រូវឆ្លើយគឺ៖ តើមានឯកសារ សាក្សី ឬភស្តុតាងជាក់លាក់អ្វីខ្លះ បញ្ជាក់ថាការសម្រេចចិត្តរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលលើវិវាទព្រំដែន ត្រូវបានកំណត់ដោយការភ័យខ្លាចបែកធ្លាយការពាក់ព័ន្ធនឹង Online Scams?

ប្រសិនបើគ្មានភស្តុតាងភ្ជាប់បញ្ហាទាំងពីរនេះទេ ការចោទប្រកាន់របស់ក្រុមអ្នកនយោបាយនៅក្រៅប្រទេស នៅតែជាការសន្និដ្ឋានដែលគ្មានមូលដ្ឋានគាំទ្រច្បាស់លាស់ មិនមែនជាអង្គហេតុដែលបានបញ្ជាក់ឡើយ។

វិវាទព្រំដែន ជាបញ្ហាអធិបតេយ្យភាព និងផលប្រយោជន៍ជាតិរយៈពេលវែង។ ការយកបញ្ហាដ៏រសើបនេះមកភ្ជាប់នឹងការចោទប្រកាន់អំពីឧក្រិដ្ឋកម្ម ត្រូវមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ មិនមែនគ្រាន់តែការសន្និដ្ឋាននយោបាយនោះទេ។

*កិច្ចព្រមព្រៀង២៣តុលា៖ តើការទាមទារផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល មានមូលដ្ឋានច្បាប់អ្វី?
ក្រុមចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍បានយោងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១ ដើម្បីទាមទារឱ្យនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាសម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ចុះចេញពីតំណែង និងរៀបចំការបោះឆ្នោតថ្មី។

កិច្ចព្រមព្រៀងឆ្នាំ១៩៩១ មានតួនាទីប្រវត្តិសាស្ត្រសំខាន់ក្នុងការបើកផ្លូវឱ្យមានការបោះឆ្នោតក្រោមការរៀបចំរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិនៅឆ្នាំ១៩៩៣ និងការបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជា។

គោលការណ៍ស្តីពីប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស សិទ្ធិមនុស្ស និងអធិបតេយ្យភាពជាតិ នៅតែជាមូលដ្ឋានសំខាន់សម្រាប់ការត្រួតពិនិត្យការអនុវត្តអំណាចរដ្ឋ។

ប៉ុន្តែការយោងកិច្ចព្រមព្រៀងនេះដើម្បីទាមទារការគោរពប្រជាធិបតេយ្យ និងការអះអាងថាកិច្ចព្រមព្រៀងនោះផ្តល់សិទ្ធិដកនាយករដ្ឋមន្ត្រីដោយស្វ័យប្រវត្តិ គឺជារឿងពីរខុសគ្នា។
កិច្ចព្រមព្រៀងឆ្នាំ១៩៩១ មិនបានបង្កើតយន្តការឱ្យក្រុមនយោបាយណាមួយ អាចដកតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីដោយសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ខ្លួនឡើយ។

ការលាលែងពីតំណែង ការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល និងការរៀបចំការបោះឆ្នោតថ្មី ត្រូវពិនិត្យតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងនីតិវិធីច្បាប់ជាធរមាន។

ចំណុចដែលគប្បីចោទសួរគឺថា៖ បើសូម្បីតែខ្លឹមសារនៃកិច្ចព្រម២៣តុលាឆ្នាំ១៩៩១ ក្រុមធ្វើ នយោបាយនេះ មិនអាចយល់ផង ហេតុអ្វីបានជាមកដាក់ឈ្មោះក្រុមរបស់ខ្លូន ដោយប្រើ ឈ្មោះ រដ្ឋាភិបាលឯករាជ្យ២៣តុលា? ហើយតើការដាក់ឈ្មោះក្រុមខ្លួនជា «រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលា» មានមូលដ្ឋានច្បាប់ និងភាពស្របច្បាប់អ្វីខ្លះ?

*កិត្តិយសអន្តរជាតិ៖ តើកម្ពុជាបាត់បង់ទំនុកចិត្តទាំងស្រុង ឬជាការអះអាង លើសពីភស្តុតាង?
សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ក្រុមអ្នកនយោបាយក្រៅប្រទេស បានអះអាងថា កម្ពុជាបាត់បង់ទំនុកចិត្តពីសហគមន៍អន្តរជាតិទាំងស្រុង ដោយសារបញ្ហា Online Scams និងបញ្ហាផ្សេងៗ។ ប៉ុន្តែការរិះគន់ពីប្រទេស ឬស្ថាប័នអន្តរជាតិមួយចំនួន មិនមានន័យថា សហគមន៍អន្តរជាតិទាំងមូលបានបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើកម្ពុជាឡើយ។

ជាក់ស្តែង នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ កម្ពុជាបានរៀបចំសន្និសីទអន្តរជាតិ ICCOS-2026 ស្តីពីការប្រយុទ្ធប្រឆាំង Online Scams។ បន្ទាប់មក នៅខែតុលា នាយករដ្ឋមន្ត្រី សម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូល CICA ដោយលើកឡើងពីការការពារអធិបតេយ្យភាពតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការប្រឆាំងឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន។

សកម្មភាពទាំងនេះបង្ហាញថា កម្ពុជានៅតែបន្តចូលរួមក្នុងយន្តការការទូត និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ។ ទោះជាយ៉ាងណា ការចូលរួមវេទិកាអន្តរជាតិ ក៏មិនមានន័យថាការព្រួយបារម្ភអំពី Online Scams និងបញ្ហាផ្សេងៗត្រូវបានដោះស្រាយទាំងស្រុងដែរ។

ដូច្នេះ ការវាយតម្លៃកិត្តិយស និងទំនុកចិត្តអន្តរជាតិ ត្រូវផ្អែកលើអង្គហេតុ កម្រិតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងលទ្ធផលជាក់ស្តែង មិនមែនលើការប្រកាសនយោបាយរបស់ភាគីណាមួយឡើយ។

សំណួរដែលក្រុមអ្នកនយោបាយក្រៅប្រទេសត្រូវឆ្លើយគឺ៖ តើក្រុមនេះមានភស្តុតាង ឬការវាយតម្លៃពីប្រភពអន្តរជាតិណាខ្លះ ដែលអាចបញ្ជាក់ថាសហគមន៍អន្តរជាតិទាំងមូលបានបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើកម្ពុជា ដូចការអះអាងរបស់ខ្លួន?

ការប្រើពាក្យថា «បាត់បង់ទំនុកចិត្តទាំងស្រុង» អាចមានសំឡេងគាំទ្រពីក្រុមអ្នកមានជំហរនយោបាយដូចគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែការស្រែកបន្ទរគ្នានេះ មិនអាចប្រែក្លាយការអះអាងមួយឱ្យក្លាយជាការពិតបានឡើយ។ បើគ្មានភស្តុតាងជាក់លាក់ដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន ការអះអាងនោះ នៅតែជាពាក្យសម្តីនយោបាយ មិនមែនជាអង្គហេតុដែលបានបញ្ជាក់ឡើយ។

*សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ ការរិះគន់អាចជួយជាតិ ប៉ុន្តែការចោទប្រកាន់ត្រូវមានភស្តុតាង
សេចក្តីថ្លែងការណ៍ថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ បានភ្ជាប់បញ្ហា Online Scams វិវាទព្រំដែន ប្រជាធិបតេយ្យ និងកិត្តិយសអន្តរជាតិ ដើម្បីទាមទារផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល។ ប៉ុន្តែការចោទប្រកាន់ធ្ងន់ធ្ងរអំពីការពាក់ព័ន្ធរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនឹងឧក្រិដ្ឋកម្ម និងការលាក់បាំងអំពើខុសច្បាប់ មិនត្រូវបានអមដោយភស្តុតាងជាក់លាក់ដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បានឡើយ។

នេះជាចំណុចខ្សោយសំខាន់នៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍ ព្រោះការចោទប្រកាន់ដោយគ្មានភស្តុតាង មិនអាចជំនួសអង្គហេតុបានទេ។

សំណួរចុងក្រោយគឺ៖ បើក្រុមអ្នកនយោបាយក្រៅប្រទេស យកការចោទប្រកាន់ទាំងនេះមកធ្វើជាមូលដ្ឋានទាមទារផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល តើភស្តុតាងគាំទ្រការចោទប្រកាន់ទាំងនោះនៅឯណា?

ការរិះគន់ជាសិទ្ធិ។ ការទាមទារផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលជាជំហរនយោបាយ។ ប៉ុន្តែការចោទប្រកាន់អំពីឧក្រិដ្ឋកម្ម ត្រូវមានភស្តុតាង។ ពាក្យសម្តីនយោបាយ មិនអាចជំនួសការពិតបានឡើយ។

អ្នកនយោបាយក្រៅប្រទេសដែលបង្កើតក្រុមដោយដាក់ឈ្មោះថា «រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលា» គួរតែសិក្សាឱ្យបានច្បាស់អំពីខ្លឹមសារកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៩១ និងមូលដ្ឋានច្បាប់នៃការបង្កើតរដ្ឋាភិបាល មុននឹងយកឈ្មោះកិច្ចព្រមព្រៀងនេះមកធ្វើជាមូលដ្ឋាននៃការទាមទារនយោបាយ។ បើមិនដូច្នោះទេ ការអះអាងរបស់ខ្លួន នឹងអាចក្លាយជាប្រធានបទនៃការរិះគន់ និងចោទសួរអំពីភាពស្របច្បាប់ ជាជាងទទួលបានការជឿជាក់ពីសាធារណជន៕