(ភ្នំពេញ)៖ ខណៈ AI កំពុងរីកចម្រើនយ៉ាងលឿន និងក្លាយជាបច្ចេកវិទ្យាយុទ្ធសាស្ត្រដែលមហាអំណាចប្រើដើម្បីប្រកួតប្រជែងគ្នា, អ្នកស្រាវជ្រាវមួយចំនួន បែរជាព្រមានថា ល្បឿននេះអាចបង្កហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរដល់មនុស្សជាតិ នៅថ្ងៃអនាគត។ ប៉ុន្តែប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Donald Trump យល់ថា ការភ័យខ្លាចមួយចំនួនអំពី AI ត្រូវបានគេនិយាយបំផ្លើស ហើយលោកថា សហរដ្ឋអាមេរិក ត្រូវរក្សាការនាំមុខលើបច្ចេកវិទ្យា AIនេះ ដើម្បីយកឈ្នះលើប្រទេសចិន។

Fresh Exclusive មានបទវិភាគស៊ីជម្រៅជុំវិញបញ្ហានេះ៖

ពេលនេះ ទស្សនៈពីរផ្ទុយគ្នាកំពុងលេចឡើងជុំវិញអនាគតបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI)៖ ម្ខាងព្រួយបារម្ភថា AI កំពុងរីកលឿនពេក រហូតអាចឈានដល់កម្រិតដែលមនុស្សពិបាកគ្រប់គ្រង ខណៈម្ខាងទៀតបារម្ភថា ការបន្ថយល្បឿនអភិវឌ្ឍ AI អាចធ្វើឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកបាត់បង់ការនាំមុខទៅឱ្យចិន។ ដូច្នេះ តើអ្វីគួរឱ្យខ្លាចជាង៖ AI រត់លឿនហួសការគ្រប់គ្រងរបស់មនុស្ស ឬអាមេរិកបន្ថយល្បឿន ហើយទុកឱ្យចិនឈ្នះការប្រណាំង AI?

សំណួរនេះកំពុងបង្កើតការខ្វែងគំនិតគ្នារវាងអ្នកស្រាវជ្រាវ AI មួយចំនួន និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Donald Trump។ ខណៈអ្នកជំនាញខ្លះ ព្រមានថា ការអភិវឌ្ឍ AI លឿនពេក អាចបង្កហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរដល់មនុស្សជាតិ លោក Trump បែរជាយល់ថា ការព្រមានមួយចំនួនត្រូវបានបំផ្លើស ហើយលោកថា ការបន្ថយល្បឿនអាចធ្វើឱ្យអាមេរិកបាត់បង់ការនាំមុខ។

នៅថ្ងៃទី១៣ ខែកញ្ញា លោក Trump បាននិយាយថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងនាំមុខចិន លើវិស័យ AI ហើយលោកចង់រក្សាការនាំមុខនេះ ព្រោះតាមទស្សនៈរបស់លោក «អ្នកដែលឈ្នះលើវិស័យ AI គឺនឹងឈ្នះលើអ្វីៗទាំងអស់»។ លោក Trump ក៏បានរិះគន់ការលើកឡើងអំពីគ្រោះថ្នាក់មួយចំនួនពី AI ថា ជារឿងដែលនឹងមិនកើតឡើងឡើយ។

ត្រង់នេះហើយដែលជាបញ្ហាដ៏ពិបាក៖ បើបន្ថយល្បឿនអភិវឌ្ឍ AI ដើម្បីសុវត្ថិភាព អាមេរិកអាចប្រឈមហានិភ័យបាត់បង់ការនាំមុខទៅចិន; ប៉ុន្តែបើបន្តរត់ប្រណាំងដោយផ្តោតតែលើការឈ្នះ តើសមត្ថភាព AI អាចរីកលឿនហួសសមត្ថភាពរបស់មនុស្សក្នុងការធានាសុវត្ថិភាពវាដែរឬទេ?
នេះជាការប្រណាំងពីរ ក្នុងពេលតែមួយ៖ ការប្រណាំងរវាងអាមេរិកនិងចិនដើម្បីឈ្នះលើ AI និងការប្រណាំងរវាងល្បឿននៃសមត្ថភាព AI និងល្បឿននៃការធ្វើឱ្យវាមានសុវត្ថិភាព។

*ហេតុអ្វីអ្នកស្រាវជ្រាវខ្លះ ចង់ឱ្យ AI បន្ថយល្បឿន?
ការព្រមាននេះ មិនមានន័យថា AI សព្វថ្ងៃបានរួចផុតពីការគ្រប់គ្រងរបស់មនុស្សនោះទេ។ International AI Safety Report 2026 បញ្ជាក់ថា AI បច្ចុប្បន្នមិនទាន់មានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីបង្កឱ្យមានអ្វីដែលគេហៅថា “Loss of Control” ឬការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រង នោះទេ។ មានន័យថា AI មិនទាន់អាចដំណើរការដោយខ្លួនឯងរហូតមនុស្សពិបាក ឬមិនអាចយកការគ្រប់គ្រងត្រឡប់មកវិញបានឡើយ។

ប៉ុន្តែ អ្វីដែលធ្វើឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវចាប់ផ្តើមព្រួយបារម្ភ គឺ សមត្ថភាពមួយចំនួនរបស់ AI កំពុងកើនឡើង។ ឧទាហរណ៍ AI មួយចំនួនចាប់ផ្តើមអាចសម្គាល់បានថា ពេលណាខ្លួនកំពុងត្រូវបានគេធ្វើតេស្ត និងពេលណាកំពុងប្រើប្រាស់ក្នុងស្ថានភាពពិត។ សមត្ថភាពនេះគេហៅថា Situational Awareness ឬការយល់ដឹងអំពីស្ថានភាពដែលខ្លួនកំពុងស្ថិតនៅ។

ក្នុងការពិសោធន៍ខ្លះ AI ក៏បានរកឃើញចន្លោះប្រហោងក្នុងការធ្វើតេស្ត។ ហើយនៅពេលអ្នកស្រាវជ្រាវកំណត់ឱ្យវាសម្រេចគោលដៅមួយ ដោយមិនគិតពីអ្វីផ្សេង ប្រព័ន្ធខ្លះបានព្យាយាមរំខានការត្រួតពិនិត្យ ហើយក្នុងករណីខ្លះ ថែមទាំងផ្តល់ព័ត៌មានមិនត្រឹមត្រូវអំពីអ្វីដែលវាបានធ្វើ។

នេះ មិនមែនមានន័យថា AI មានគំនិតអាក្រក់ ឬចង់បះបោរប្រឆាំងមនុស្សទេ។ លទ្ធផលទាំងនេះកើតឡើងក្នុងបរិយាកាសពិសោធន៍ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវបានរៀបចំឡើង។

ប៉ុន្តែវាបង្កើតសំណួរសំខាន់មួយ៖ បើថ្ងៃអនាគត AI កាន់តែឆ្លាត អាចធ្វើការដោយខ្លួនឯងកាន់តែច្រើននិងអាចរៀបចំផែនការកាន់តែស្មុគស្មាញ, តើមនុស្សនៅតែអាចត្រួតពិនិត្យវាបានទាន់ដែរឬទេ?

ត្រង់នេះហើយដែលអ្នកជំនាញនៅមានការខ្វែងគំនិតគ្នា។ អ្នកខ្លះព្រមានថា បើថ្ងៃណាមួយមនុស្សពិតជាបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងលើ AI ដែលមានសមត្ថភាពខ្លាំងខ្លា, ផលវិបាកអាចធ្ងន់ធ្ងររហូតដល់គំរាមកំហែងដល់អត្ថិភាពរបស់មនុស្ស។ ប៉ុន្តែអ្នកជំនាញផ្សេងទៀតយល់ថា សេណារីយ៉ូធ្ងន់ធ្ងរបែបនេះ នៅមានភាពមិនប្រាកដប្រជាច្បាស់លាស់ឡើយ។

ដូច្នេះ អ្វីដែលអ្នកស្រាវជ្រាវកំពុងព្រមាន «មិនមែនថា AI កំពុងរួចផុតពីការគ្រប់គ្រងរួចហើយនោះទេ»។ ពួកគេកំពុងព្រមានថា «សមត្ថភាព AI កំពុងរីកលឿន ហើយប្រព័ន្ធសុវត្ថិភាពរបស់មនុស្ស ត្រូវតែរត់ឱ្យទាន់ល្បឿននោះ»។

និយាយឱ្យខ្លី៖ បញ្ហាមិនមែនថា AI មានគ្រោះថ្នាក់រួចហើយទេ—បញ្ហាគឺកុំឱ្យ AI ខ្លាំងលឿនជាងសមត្ថភាពរបស់មនុស្សក្នុងការគ្រប់គ្រងវា តែប៉ុណ្ណោះ។

*ហេតុអ្វី Trump មិនចង់ឱ្យអាមេរិកបន្ថយល្បឿន?
ចម្លើយសំខាន់គឺ ចិន។ សម្រាប់លោក Trump, AI មិនមែនគ្រាន់តែជាបច្ចេកវិទ្យាថ្មីមួយទេ ប៉ុន្តែជាឧបករណ៍ដែលអាចកំណត់ថា ប្រទេសណានឹងមានអំណាច និងអត្ថប្រយោជន៍ច្រើនជាងនៅថ្ងៃអនាគត។ AI អាចជួយបង្កើនផលិតភាពសេដ្ឋកិច្ច ជំរុញការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ ពង្រឹងសន្តិសុខ Cyber និងបង្កើនសមត្ថភាពបច្ចេកវិទ្យាយោធា។

ហេតុនេះហើយ លោក Trump បាននិយាយថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងនាំមុខចិនលើ AI ហើយលោកចង់រក្សាការនាំមុខនោះ។ តាមទស្សនៈរបស់លោកត្រាំ «អ្នកដែលឈ្នះលើវិស័យ AI គឺនឹងឈ្នះលើអ្វីៗទាំងអស់»។

តាមតក្កវិជ្ជានេះ បើអាមេរិកដាក់ «ហ្វ្រាំង» ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យ ខណៈចិននៅតែចុច «ឈ្នាន់ល្បឿន» នោះអាមេរិក អាចធ្វើឱ្យខ្លួនឯងបាត់បង់ការនាំមុខ។ វិធានការដែលមានបំណងធ្វើឱ្យ AI មានសុវត្ថិភាព អាចបែរជាធ្វើឱ្យគូប្រជែងមានពេលរត់ឡើងមកទាន់ ឬនាំមុខវិញ។

បញ្ហានេះក៏ត្រូវបានមើលពីជ្រុងផ្ទុយនៅចិនដែរ។ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញា សារព័ត៌មានរដ្ឋចិន Global Times បានរិះគន់ការអំពាវនាវរបស់ក្រុមហ៊ុន Anthropic ឱ្យបន្ថយល្បឿនអភិវឌ្ឍ AI ដោយចាត់ទុកថា វាមានលក្ខណៈដូចយុទ្ធសាស្ត្រ «សង្គ្រាមត្រជាក់» ដែលអាចមានគោលបំណងរក្សាឧត្តមភាពបច្ចេកវិទ្យារបស់អាមេរិក និងទប់ស្កាត់ការរីកចម្រើនរបស់ចិន។

ត្រង់នេះហើយដែលបញ្ហា AI លែងជារឿងបច្ចេកវិទ្យា និងសុវត្ថិភាពតែប៉ុណ្ណោះ។ វាបានក្លាយជា បញ្ហាភូមិសាស្ត្រនយោបាយ រវាងមហាអំណាច។

អ្វីដែលភាគីមួយហៅថា «វិធានការសុវត្ថិភាព» ភាគីម្ខាងទៀត អាចមើលឃើញថាជា «វិធានការរារាំងគូប្រជែង»។ ហើយបើមហាអំណាចទាំងពីរខ្លាចចាញ់គ្នា គ្មានភាគីណាមួយងាយស្រួលហ៊ានបន្ថយល្បឿនមុនឡើយ។
និយាយឱ្យខ្លី៖ សម្រាប់ Trump ហានិភ័យមិនមែនមានតែ AI រត់លឿនពេកទេ—ការឱ្យចិនរត់លឿនជាងអាមេរិក ក៏ជាហានិភ័យដែរ។

*បើអាមេរិក និងចិនទាំងពីរមិនហ៊ានបន្ថយល្បឿន តើអ្វីកើតឡើង?
ត្រង់នេះហើយ ជាភាពលំបាកបំផុតនៃការប្រណាំង AI៖ ភាគីទាំងពីរអាចដឹងថា ការរត់លឿនពេកមានហានិភ័យ ប៉ុន្តែគ្មានភាគីណាមួយហ៊ានបន្ថយល្បឿនមុន ព្រោះខ្លាចគូប្រជែងនាំមុខ។

បើសិនប្រៀបធៀបដូចជា រថយន្តពីរគ្រឿង កំពុងប្រណាំងគ្នា។ អ្នកបើកទាំងពីរដឹងថា ល្បឿនកាន់តែខ្ពស់ ហានិភ័យនៃគ្រោះថ្នាក់កាន់តែធំ។ ប៉ុន្តែបើម្នាក់ដកជើងពីឈ្នាន់ល្បឿន ខណៈម្នាក់ទៀតនៅតែបន្តជាន់ល្បឿន អ្នកបន្ថយល្បឿន អាចចាញ់ការប្រណាំង។

នេះជាអ្វីដែលគេអាចហៅថា AI Arms-Race Problem ឬបញ្ហានៃការប្រណាំងសមត្ថភាព AI៖ មិនមែនព្រោះភាគីទាំងពីរ ចង់បង្កគ្រោះថ្នាក់ទេ ប៉ុន្តែការភ័យខ្លាចចាញ់គ្នា អាចរុញឱ្យទាំងពីរបន្តរត់ទៅមុខ ទោះដឹងថាល្បឿនកាន់តែខ្ពស់ ហានិភ័យក៏កាន់តែធំក៏ដោយ។

ហេតុនេះ អតីតអ្នកស្រាវជ្រាវ Anthropic លោក Jacob Coxon បានលើកឡើងពីតម្រូវការឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកសហការជាមួយប្រទេសដទៃ ដើម្បីជៀសវាងការប្រណាំង AI ដ៏គ្រោះថ្នាក់ជាមួយចិន។ នាយកប្រតិបត្តិ Anthropic លោក Dario Amodei ក៏បានស្នើក្របខណ្ឌសម្រាប់គ្រប់គ្រងល្បឿននៃការអភិវឌ្ឍ និងហានិភ័យពី AI ផងដែរ។

ប៉ុន្តែបញ្ហាគឺថា ការបន្ថយល្បឿនដោយប្រទេសមួយតែម្នាក់ឯង អាចមិនមានប្រសិទ្ធភាពទេ។ បើ Washington ដាក់កំហិតខ្លាំងលើការអភិវឌ្ឍ AI ខណៈ Beijing មិនធ្វើដូចគ្នា អាមេរិកអាចមើលឃើញថា ខ្លួនកំពុងប្រគល់អត្ថប្រយោជន៍ទៅឱ្យចិន។ ផ្ទុយទៅវិញ ចិនក៏អាចគិតដូចគ្នា បើខ្លួនជាអ្នកបន្ថយល្បឿនមុន។

ដូច្នេះ ដំណោះស្រាយប្រហែលមិនមែនជាការ «ឈប់អភិវឌ្ឍ AI» ហើយក៏មិនមែនជា «ទុកឱ្យ AI រត់ដោយគ្មានការគ្រប់គ្រង» នោះដែរ។

ផ្លូវមួយដែលអ្នកជំនាញលើកឡើង គឺការបង្កើត Guardrails ឬរបាំងសុវត្ថិភាព៖ ធ្វើតេស្ត AI ដែលមានសមត្ថភាពខ្លាំងមុនដាក់ឱ្យប្រើ, ត្រួតពិនិត្យសមត្ថភាពដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់, រក្សាមនុស្សឱ្យមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្តលើប្រព័ន្ធសំខាន់ៗ និងស្វែងរកកិច្ចសហការរវាងមហាអំណាចលើចំណុចសុវត្ថិភាពមូលដ្ឋាន។

គោលបំណងមិនមែនធ្វើឱ្យអាមេរិក ឬចិន ឈប់ប្រកួតប្រជែង នោះទេ ប៉ុន្តែធ្វើយ៉ាងណាកុំឱ្យការភ័យខ្លាចចាញ់គ្នា បង្ខំឱ្យភាគីទាំងពីរ ប្រណាំងបង្កើនសមត្ថភាព AI លឿនជាងការបង្កើនសុវត្ថិភាពរបស់វា។
និយាយឱ្យខ្លី៖ បញ្ហាមិនមែនថា អ្នកណានឹងឈ្នះការប្រណាំង AI មុនទេ—ប៉ុន្តែថា តើការប្រណាំងនោះ អាចរក្សាសុវត្ថិភាពបានដែរឬទេ។

*Conclusion៖ សុវត្ថិភាព ឬ ឧត្តមភាព?
លោក Trump មានហេតុផលមួយផ្នែក៖ AI បានក្លាយជាបច្ចេកវិទ្យាយុទ្ធសាស្ត្រ ហើយប្រទេសដែលនាំមុខ អាចទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ធំទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច បច្ចេកវិទ្យា និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។

ចំណែកអ្នកព្រមាន ក៏មានហេតុផលមួយផ្នែកដែរ៖ សមត្ថភាព AI កំពុងរីកចម្រើនយ៉ាងលឿន ខណៈសមត្ថភាពរបស់មនុស្សក្នុងការធានាថា AI ដែលកាន់តែខ្លាំងនៅតែមានសុវត្ថិភាព ក៏ត្រូវរត់ឱ្យទាន់។

International AI Safety Report បញ្ជាក់ថា AI បច្ចុប្បន្នមិនទាន់មានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបង្ក «ការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រង» នោះទេ។ ប៉ុន្តែសមត្ថភាពមួយចំនួនដែលអាចពាក់ព័ន្ធនឹងហានិភ័យបែបនេះ កំពុងបង្ហាញសញ្ញារីកចម្រើនរបស់វា។

ដូច្នេះ ជម្រើសពិតប្រាកដប្រហែលមិនមែនថា ត្រូវជ្រើស «សុវត្ថិភាព» ឬ «ឧត្តមភាព» មួយណានោះទេ។ សំណួរសំខាន់ជាងនេះគឺ៖ តើអាមេរិកអាចបន្តប្រកួតប្រជែងជាមួយចិន ដោយមិនឱ្យល្បឿននៃការអភិវឌ្ឍ AI រត់ហួសល្បឿន នៃការធ្វើឱ្យវាមានសុវត្ថិភាពបានដែរឬទេ?

ព្រោះបើអាមេរិកបន្ថយល្បឿនតែម្នាក់ឯង វាអាចប្រឈមនឹងការបាត់បង់ការនាំមុខ។ ប៉ុន្តែបើមហាអំណាចទាំងអស់ផ្តោតតែលើការឈ្នះ ហើយគ្មានអ្នកណាហ៊ានដាក់ហ្វ្រាំងសុវត្ថិភាព នោះហានិភ័យអាចកើនឡើងសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នា។

ដូច្នេះ ការប្រណាំងដែលពិភពលោកត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ មិនមែនមានតែ «អាមេរិកទល់នឹងចិន» ទេ—ប៉ុន្តែមាន «ល្បឿន AI ទល់នឹងល្បឿនសុវត្ថិភាព» ផងដែរ។ ហើយការប្រណាំងទាំងពីរនេះ ត្រូវរត់ទៅមុខដោយមិនទុកឱ្យសុវត្ថិភាពនៅពីក្រោយឡើយ៕