(ភ្នំពេញ)៖ សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន បានដាស់តឿនក្រសួងព័ត៌មាន ឱ្យយកចិត្តទុកដាក់ពង្រឹងក្រមសីលធម៌ក្នុងការផ្សព្វផ្សាយ ខណៈបញ្ហានៃការប្រើពាក្យជេរប្រមាថ ការហែកកេរ្តិ៍ និងការរុញជម្លោះឯកជនឱ្យក្លាយជាអាស្រូវសាធារណៈ កំពុងបង្កការព្រួយបារម្ភអំពីសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈ និងតម្លៃសង្គម។

Fresh Exclusive មានអត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅមួយជុំវិញបញ្ហានេះ៖

អ្នកសារព័ត៌មានមានសិទ្ធិសួរសំណួរលំបាក។ មានសិទ្ធិស៊ើបអង្កេត។ មានសិទ្ធិរិះគន់អ្នកមានអំណាច។ ហើយមានសិទ្ធិបង្ហាញការពិតដែលសាធារណជនគួរតែដឹង។ ប៉ុន្តែ តើសេរីភាពនោះផ្តល់សិទ្ធិឱ្យអ្នកសារព័ត៌មាន ជេរបញ្ចោរ បង្អាប់ បន្ទាបបន្ថោក ឬហែកកេរ្តិ៍មនុស្សដែលខ្លួនកំពុងរាយការណ៍អំពី ដែរឬទេ? ចម្លើយគឺ៖ ទេ។

បន្ទាត់នេះជាព្រំដែនដ៏សំខាន់រវាង «សេរីភាពសារព័ត៌មាន» និង «ការប្រើសារព័ត៌មានដើម្បីវាយប្រហារមនុស្ស»។

នៅក្នុងយុគសម័យបណ្តាញសង្គម ព្រំដែននេះកាន់តែមានសារៈសំខាន់។ អ្នកកាន់ទូរស័ព្ទម្នាក់អាច Live ទៅកាន់មនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់។ ជម្លោះរបស់ប្តីប្រពន្ធពីរនាក់អាចក្លាយជារឿងដែលមនុស្សទូទាំងប្រទេសនិយាយក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានម៉ោង។ ពាក្យជេរមួយឃ្លាអាចត្រូវបានកាត់ជាវីដេអូខ្លី ហើយចែករំលែករាប់ពាន់ដង។

បញ្ហាមិនមែនស្ថិតនៅត្រង់បច្ចេកវិទ្យាទេ។ បញ្ហាគឺ៖ តើអ្នកដែលកាន់មីក្រូហ្វូន កាមេរ៉ា ឬទូរស័ព្ទនោះ មានក្រមសីលធម៌គ្រប់គ្រាន់ដែរឬទេ?
សាររបស់សម្តេចតេជោ៖ កុំបម្លែងជម្លោះឯកជនទៅជាសមរភូមិសាធារណៈ
កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែសីហា សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន បានលើកឡើងអំពីបញ្ហាក្រមសីលធម៌ក្នុងការផ្សព្វផ្សាយ និងបានស្នើឱ្យក្រសួងព័ត៌មានតាមដានបញ្ហានេះឱ្យបានច្បាស់លាស់។ សម្តេចបានលើកឡើង យ៉ាងនេះថា៖
«ពេលខ្លះខ្ញុំសូមជំរាបណា យើងធូររលុង ខ្លាំងណាស់ បើនិយាយពីក្រមសីលធម៌ សូម្បីក្រម សីលធម៌ហ្វេសប៊ុក ក្រមសីលនៃ ទីកតុក ក្រម សីលធម៌នៃ AI ក៏គេខ្លាំងជាងយើងទៀត ណា៎»។

សម្តេចតេជោ នៅបានចោទជាសំណួរថា ហេតុអ្វីបានជាស្ថាប័នរដ្ឋ មិនអាចធ្វើការងារនេះបាន?
ជាមួយគ្នានោះ សម្តេចបានអំពាវនាវដល់បុរស និងស្ត្រី ដែលបែកបាក់ទំនាក់ទំនងស្នេហា ឬជាប្តីប្រពន្ធ កុំហែកកេរ្តិ៍គ្នាតាមបណ្តាញសង្គម ហើយអ្នកសារព័ត៌មានក៏មិនគួរជជីកសួរ ឬប្រើសំណួរចាក់ចុច ដើម្បីរុញឱ្យជម្លោះឯកជនកាន់តែអាស្រូវ រហូតប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយសបុគ្គល និងសីលធម៌សង្គមឡើយ។

ចំណុចនេះនាំទៅរកគោលការណ៍សំខាន់មួយនៃក្រមសីលធម៌សារព័ត៌មាន៖ អ្វីដែលសាធារណជន «ចង់ដឹង» មិនមែនសុទ្ធតែជាអ្វីដែលសាធារណជន «គួរដឹង» នោះទេ។

មនុស្សអាចចង់ដឹងពីរឿងស្នេហា ការឈ្លោះប្រកែក ឬមូលហេតុនៃការបែកបាក់របស់អ្នកដទៃ។ ប៉ុន្តែ ការចង់ដឹងរបស់សាធារណជន (Public Curiosity) មិនស្មើនឹងផលប្រយោជន៍សាធារណៈ (Public Interest) ឡើយ។ នេះជាព្រំដែនសីលធម៌ដែលអ្នកសារព័ត៌មានត្រូវចេះបែងចែកឱ្យដាច់ពីគ្នា។

បើការជជីកសួររឿងឯកជន មិនបានបង្ហាញអំពើខុសច្បាប់ មិនបានការពារជនរងគ្រោះ មិនបានបង្ហាញបញ្ហាដែលមានផលប្រយោជន៍សាធារណៈ ហើយគ្រាន់តែជំរុញឱ្យភាគីម្ខាងបញ្ចេញរឿងអាស្រូវរបស់ភាគីម្ខាងទៀត ដើម្បីទាក់ទាញអ្នកមើល នោះអ្នកសារព័ត៌មានគួរសួរខ្លួនឯងថា៖ តើយើងកំពុងធ្វើសារព័ត៌មាន ដើម្បីផ្តល់តម្លៃដល់សាធារណជន ឬកំពុងយកភាពអាម៉ាស់របស់មនុស្សមកធ្វើជាទំនិញ ដើម្បីប្តូរយក View?

*អ្នកសារព័ត៌មានមិនមែនជាអ្នកជេរប្រមាថ
ការជេរប្រមាថ មិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយស និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់អ្នកដែលត្រូវគេជេរប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ ភាពជឿជាក់ និងវិជ្ជាជីវៈរបស់អ្នកសារព័ត៌មានខ្លួនឯង ផងដែរ។ កាន់តែធ្ងន់ជាងនេះ នៅពេលអ្នកសារព័ត៌មានប្រើពាក្យជេរជំនួសភស្តុតាង គាត់ក៏កំពុងធ្វើឱ្យព័ត៌មានរបស់ខ្លួនបាត់បង់ទម្ងន់ផងដែរ។

នៅពេលអ្នកសារព័ត៌មាន ប្រើភាសាជេរប្រមាថ បង្អាប់ ឬបន្ទាបបន្ថោកបុគ្គល អ្នកទស្សនាអាចចាប់ផ្តើមសង្ស័យថា អ្វីដែលពួកគេកំពុងស្តាប់នោះ ជា ការពិតដែលផ្អែកលើភស្តុតាង ឬគ្រាន់តែជា កំហឹង និងអារម្មណ៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកនិយាយនោះ។

ត្រង់នេះហើយដែលអ្នកសារព័ត៌មាន ចាប់ផ្តើមបាត់បង់ ចម្ងាយវិជ្ជាជីវៈ (Professional Distance) ពីប្រធានបទដែលខ្លួនកំពុងរាយការណ៍ មានន័យថា គាត់បានបង់ការរក្សាគម្លាតរវាង «អារម្មណ៍របស់អ្នកសារព័ត៌មាន» និង «ការពិតដែលអ្នកសារព័ត៌មានត្រូវរាយការណ៍»ហើយ។ គាត់លែងឈរនៅទីតាំងជាអ្នកស្វែងរក និងផ្ទៀងផ្ទាត់ការពិត ដើម្បីឱ្យសាធារណជនវិនិច្ឆ័យទៀតហើយ ប៉ុន្តែអាចក្លាយខ្លួនជាភាគីមួយនៃជម្លោះដោយមិនដឹងខ្លួន។

នេះហើយជាមូលហេតុដែលក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មាន តម្រូវឱ្យការរិះគន់ត្រូវផ្អែកលើការពិត ភស្តុតាង ហេតុផល និងធ្វើឡើងដោយថ្លៃថ្នូរ។ អ្នកសារព័ត៌មានមានសិទ្ធិរិះគន់ខ្លាំង ប៉ុន្តែការរិះគន់ខ្លាំង មិនមានន័យថា ត្រូវប្រើពាក្យជេរខ្លាំងនោះទេ។
នេះជាព្រំដែនដែលអ្នកសារព័ត៌មានអាជីពត្រូវចេះរក្សា៖ រិះគន់អំពើ បង្ហាញការពិត និងទាមទារការទទួលខុសត្រូវ—ប៉ុន្តែមិនបំផ្លាញសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស ដោយពាក្យជេរប្រមាថឡើយ។

និយាយឱ្យខ្លី៖ អ្នកសារព័ត៌មាន បើកាន់តែបំពងសម្លេងជេរ សំឡេងកំហឹងរបស់គាត់កាន់តែឮខ្លាំង—ប៉ុន្តែសំឡេងនៃភស្តុតាង កាន់តែឮខ្សោយ។

*សេរីភាពសារព័ត៌មាន មិនមែនជាអាជ្ញាបណ្ណបំផ្លាញកិត្តិយស
ការទាមទារឱ្យអ្នកសារព័ត៌មានគោរពក្រមសីលធម៌ មិនគួរត្រូវបានយល់ថា ជាការបដិសេធ ឬរឹតត្បិតសេរីភាពសារព័ត៌មាននោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ សេរីភាព និងការទទួលខុសត្រូវ គឺជាគោលការណ៍ពីរដែលត្រូវដើរទន្ទឹមគ្នា។ អ្នកសារព័ត៌មានត្រូវការសេរីភាព ដើម្បីស្វែងរកការពិត សួរសំណួរ ស៊ើបអង្កេត និងរិះគន់ ប៉ុន្តែសេរីភាពនោះក៏ត្រូវប្រើប្រាស់ដោយការទទួលខុសត្រូវចំពោះការពិត សិទ្ធិ និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់អ្នកដទៃ។

ច្បាប់ស្តីពីរបបសារព័ត៌មានកម្ពុជាក៏ បានកំណត់ក្នុងមាត្រា៧ នូវគោលការណ៍វិជ្ជាជីវៈសំខាន់ៗ រួមមានការគោរពការពិត ការផ្សព្វផ្សាយដោយសុចរិត ការធ្វើអត្ថាធិប្បាយ ឬរិះគន់ដោយយុត្តិធម៌ និងការគោរពសិទ្ធិឯកជន។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ច្បាប់ក៏ចាត់ទុកការបរិហារកេរ្តិ៍ ការបង្កើតការសង្ស័យដោយអយុត្តិធម៌ និងការបន្ទាបបន្ថោកបុគ្គលដោយគ្មានមូលដ្ឋាន ជាការរំលោភលើវិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មានធ្ងន់ធ្ងរ។

ដូច្នេះ សេរីភាពសារព័ត៌មាន និងក្រមសីលធម៌ មិនមែនជាគូប្រជែងរបស់គ្នាទេ។ សេរីភាពការពារសិទ្ធិរបស់អ្នកសារព័ត៌មានក្នុងការនិយាយការពិត ខណៈក្រមសីលធម៌កំណត់របៀបដែលអំណាចនៃការផ្សព្វផ្សាយនោះ ត្រូវប្រើដោយការទទួលខុសត្រូវ។

សង្គមប្រជាធិបតេយ្យត្រូវការទាំងពីរ៖ សារព័ត៌មានដែលមានសេរីភាពគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីហ៊ាននិយាយការពិត និងអ្នកសារព័ត៌មានដែលមានក្រមសីលធម៌គ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីមិនប្រើសេរីភាពនោះទៅបំផ្លាញសិទ្ធិ និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់អ្នកដទៃ។

និយាយឱ្យខ្លី៖ សេរីភាពផ្តល់សិទ្ធិឱ្យអ្នកសារព័ត៌មាននិយាយ ប៉ុន្តែក្រមសីលធម៌ប្រាប់ថា អំណាចនៃការនិយាយនោះត្រូវប្រើដោយការទទួលខុសត្រូវ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ អ្នកសារព័ត៌មាន មានមីក្រូហ្វូន—មិនមែនមានដាវទេ
អ្នកសារព័ត៌មាន ត្រូវមានភាពក្លាហាន។ ត្រូវហ៊ានសួរ ហ៊ានស៊ើបអង្កេត ហ៊ានរិះគន់ និងហ៊ានបង្ហាញការពិត ទោះបីការពិតនោះអាចធ្វើឱ្យអ្នកមានអំណាច ឬអ្នកពាក់ព័ន្ធណាម្នាក់មិនសប្បាយចិត្តក៏ដោយ។ នេះជាតួនាទីដ៏សំខាន់របស់សារព័ត៌មាននៅក្នុងសង្គម។

ប៉ុន្តែ ភាពក្លាហានក្នុងវិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មាន មិនត្រូវវាស់ដោយថា អ្នកសារព័ត៌មានអាចជេរ ឬប្រមាថអ្នកណាបានខ្លាំងប៉ុណ្ណានោះទេ។ វាត្រូវវាស់ដោយសមត្ថភាពក្នុងការស្វែងរក និងបង្ហាញការពិតឱ្យបានរឹងមាំ ខណៈនៅតែរក្សាភាពយុត្តិធម៌ សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈរបស់ខ្លួន។

អ្នកសារព័ត៌មានអាជីព មិនត្រូវការពាក្យជេរ ដើម្បីធ្វើឱ្យការពិតមានទម្ងន់ឡើយ។ បើភស្តុតាងរបស់អ្នកខ្លាំង ចូរឱ្យភស្តុតាងនិយាយ។ បើការរិះគន់របស់អ្នកត្រឹមត្រូវ ចូរឱ្យហេតុផលនិយាយ។ ហើយបើអ្នកហៅខ្លួនឯងថា ជាអ្នកសារព័ត៌មាន ចូរកុំឱ្យកំហឹង និយាយជំនួសវិជ្ជាជីវៈរបស់អ្នក។

ពីព្រោះនៅទីបញ្ចប់ សេរីភាពធ្វើឱ្យអ្នកសារព័ត៌មានអាចនិយាយបាន ប៉ុន្តែក្រមសីលធម៌ជាអ្វីដែលធ្វើឱ្យសង្គមអាចជឿទុកចិត្តលើអ្វីដែលអ្នកសារព័ត៌មាននិយាយ។

ក្នុងន័យនេះ ប្រសាសន៍របស់សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ដែលដាស់តឿនឱ្យអ្នកសារព័ត៌មាន អ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម និងសាធារណជនទូទៅ គោរពក្រមសីលធម៌ មិនហែកកេរ្តិ៍គ្នា និងមិនប្រើការផ្សព្វផ្សាយដើម្បីរុញជម្លោះឯកជនឱ្យក្លាយជាអាស្រូវសាធារណៈ គឺជាសារដ៏មានតម្លៃសម្រាប់សង្គមក្នុងយុគសម័យឌីជីថល។

បច្ចេកវិទ្យាអាចផ្តល់ឱ្យមនុស្សគ្រប់គ្នានូវមីក្រូហ្វូនមួយ ប៉ុន្តែក្រមសីលធម៌ទើបជាអ្វីដែលប្រាប់យើងថា តើគួរប្រើមីក្រូហ្វូននោះដោយរបៀបណា៕