(ភ្នំពេញ)៖ ការតែងតាំងលោកស្រី Katrina Cooper អ្នកការទូត និងជើងចាស់ផ្នែកច្បាប់អន្តរជាតិជាន់ខ្ពស់ជនជាតិអូស្ត្រាលី ឱ្យធ្វើជាប្រធាន «គណៈកម្មការផ្សះផ្សានៃអនុសញ្ញាសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ» គឺជាចំណុចរបត់ និងជាប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីមួយនៅក្នុងដំណើរការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែនសមុទ្រ និងតំបន់ទាមទារត្រួតស៊ីគ្នារវាងកម្ពុជា និងថៃ។

ដោយសារនេះជាករណីសំខាន់ លោកបណ្ឌិត ញិល រដ្ឋា អ្នកជំនាញភូមិសាស្រ្តនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិ បានបង្ហាញហេតុផលសំខាន់ៗ៣យ៉ាង ដែលលោកស្រី Katrina Cooper ត្រូវបានជ្រើសរើសជាប្រធានគណៈកម្មការផ្សះផ្សា UNCLOS។

១. តើនរណាជា Katrina Cooper?
លោកស្រី Katrina Cooper គឺជាអ្នកការទូតដ៏លេចធ្លោ និងជាអ្នកច្បាប់ជាន់ខ្ពស់របស់ប្រទេសអូស្ត្រាលី ដោយមានបទពិសោធន៍ជាង ៣០ឆ្នាំក្នុងកិច្ចការបរទេស និងច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិ៖

- បទពិសោធន៍ផ្នែកការទូត និងច្បាប់៖ លោកស្រីធ្លាប់កាន់តំណែងជា ទីប្រឹក្សាច្បាប់នៃក្រសួងការបរទេស និងពាណិជ្ជកម្មអូស្ត្រាលី (DFAT), លោកស្រី ធ្លាប់ធ្វើជាអគ្គរាជទូតអូស្ត្រាលីប្រចាំនៅប្រទេសម៉ិកស៊ិក និងជាអនុប្រធានបេសកកម្មការទូត (Deputy Head of Mission) ប្រចាំនៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន សហរដ្ឋអាមេរិក។

- ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ៖ លោកស្រីមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងស៊ីជម្រៅជាមួយស្ថាប័នពិភពលោក និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវ (ដូចជាការចូលរួមក្នុងបណ្តាញ Harvard Club of Australia និង AALD) ព្រមទាំងត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាអ្នកយុទ្ធសាស្ត្រការទូតដ៏ប៉ិនប្រសប់ក្នុងការសម្របសម្រួលជម្លោះតំបន់។

២. ទិដ្ឋភាពច្បាប់អន្តរជាតិ
ការជ្រើសរើសលោកស្រី Katrina Cooper មកដឹកនាំគណៈកម្មការផ្សះផ្សារបស់ UNCLOS មិនមែនជារឿងចៃដន្យឡើយ ប៉ុន្តែវាឈរលើមូលដ្ឋានច្បាប់យ៉ាងរឹងមាំ៖

- បទពិសោធន៍ និងឯករាជ្យភាពផ្លូវច្បាប់៖ ក្នុងនាមជាអតីតប្រធានទីប្រឹក្សាច្បាប់នៃ DFAT លោកស្រី Cooper មានជំនាញជ្រៅជ្រះលើការបកស្រាយអនុសញ្ញា UNCLOS ឆ្នាំ១៩៨២។ ភាពជាអ្នកច្បាប់អព្យាក្រឹតជួយឱ្យលោកស្រីទទួលបានសេចក្តីទុកចិត្តពីភាគីជម្លោះទាំងសងខាង។

- គំរូជោគជ័យនៃការផ្សះផ្សាសមុទ្រ (Precedent of Timor-Leste & Australia)៖ ប្រទេសអូស្ត្រាលីធ្លាប់បានឆ្លងកាត់ដំណើរការ «ផ្សះផ្សា» ក្រោមឆ័ត្រ UNCLOS រួចមកហើយ ក្នុងជម្លោះព្រំដែនសមុទ្រ Timor Gap ជាមួយប្រទេសទីម័រឡេស្តេ (Timor-Leste)។ ការទទួលបានបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ពីយន្តការនេះ ធ្វើឱ្យអ្នកការទូតអូស្ត្រាលីមានឥទ្ធិពល និងជំនាញក្នុងការដឹកនាំកិច្ចសម្រុះសម្រួលស្រដៀងគ្នានេះ។

- ការស្វែងរកច្រកចេញដោយមិនប្រើតុលាការ (Non-judicial Settlement)៖ យន្តការផ្សះផ្សារបស់ UNCLOS មិនមែនជា «ការកាត់ក្តីបង្ខំឱ្យចាញ់ឈ្នះ» ដូចតុលាការ ICJ ឡើយ ប៉ុន្តែវាជា «ការបង្កើតកាលានុវត្តភាពឱ្យភាគីទាំងពីរស្វែងរកដំណោះស្រាយឈ្នះ-ឈ្នះ» ក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់អ្នកជំនាញច្បាប់អន្តរជាតិ។

៣. ទិដ្ឋភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយ
នៅក្នុងតថភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយតំបន់ ការតែងតាំងលោកស្រី Cooper មានអត្ថន័យយុទ្ធសាស្ត្រយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ៖

- ជំហរអព្យាក្រឹតរបស់អូស្ត្រាលីនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍៖ អូស្ត្រាលីគឺជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់ជ្រុងជ្រោយរបស់អាស៊ាន ហើយមានទំនាក់ទំនងល្អជាប្រវត្តិសាស្ត្រជាមួយទាំងកម្ពុជានិងថៃ។ ការជ្រើសរើសប្រធានមកពីអូស្ត្រាលី ជួយជៀសវាងភាពលម្អៀង និងសម្ពាធពីមហាអំណាចធំៗ (ដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក ឬ ចិន)។

- ការបញ្ហក់ពីសារៈសំខាន់នៃច្បាប់អន្តរជាតិនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង និងឈូងសមុទ្រថៃ៖ ការប្រគល់តួនាទីជូនអ្នកការទូតអូស្ត្រាលីក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះសមុទ្រ គឺជាការផ្ញើសារយ៉ាងច្បាស់ថា «រាល់ជម្លោះដែនសមុទ្រទាំងអស់នៅក្នុងតំបន់ ត្រូវតែដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី និងគោរពតាមច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិ UNCLOS»។

- ការទាញយកការយល់ព្រមពីភាគីទាំងពីរ៖ ទាំងកម្ពុជា និងថៃ សុទ្ធតែបានសម្តែងការស្វាគមន៍ចំពោះការតែងតាំងរូបលោកស្រី។ នេះគឺជាជំហានដំបូងដ៏វិជ្ជមានមួយ ដែលអាចបើកផ្លូវឱ្យកិច្ចចរចាព្រំដែនសមុទ្រ និងតំបន់អភិវឌ្ឍន៍រួមគ្នា (OCA) ដែលកកស្ទះជាច្រើនទសវត្សរ៍ អាចឈានទៅរកដំណោះស្រាយការទូតផ្អែកលើច្បាប់។

តាមរយៈទិដ្ឋភាពសំខាន់ៗទាំង៣យ៉ាងនេះ លោកបណ្ឌិត ញិល រដ្ឋា លើកឃើញថា ការតែងតាំងលោកស្រី Katrina Cooper ជាប្រធានគណៈកម្មការផ្សះផ្សា UNCLOS គឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នារវាង «ជំនាញច្បាប់អន្តរជាតិដ៏ជឿជាក់» និង «យុទ្ធសាស្ត្រការទូតអព្យាក្រឹត»។ វត្តមានរបស់លោកស្រី មិនត្រឹមតែផ្តល់សេចក្តីសង្ឃឹមថ្មីក្នុងការបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹង និងស្វែងរកដំណោះស្រាយយុត្តិធម៌សម្រាប់កម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាការបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវឥទ្ធិពលនៃយន្តការអន្តរជាតិ ក្នុងការថែរក្សាសន្តិសុខ និងស្ថិរភាពនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងមូលផងដែរ៕