(ភ្នំពេញ)៖ តារាហូលីវូត លោកស្រី Angelina Jolie បានសរសេរលិខិតមួយ នៅចំថ្ងៃខួបមួយឆ្នាំ នៃសង្គ្រាមកម្ពុជា-ថៃ។ លិខិត បានចាត់ទុកកម្ពុជា និងពលរដ្ឋ ដូចជាផ្ទះនិងក្រុមគ្រួសាររបស់ លោកស្រី និង បានរំលឹកអំពីជម្លោះសង្គ្រាមរយៈកាលមួយឆ្នាំកន្លងទៅ ដែលបណ្តាលឱ្យ ពលរដ្ឋខ្មែរបាត់បង់ផ្ទះសម្បែង។

Fresh Exclusive មានអត្ថបទស៊ីជម្រៅជុំវិញបញ្ហានេះ៖

មួយឆ្នាំបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើងតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ សារមួយដែលទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសាធារណជនអន្តរជាតិ មិនមែនជាសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់អ្នកនយោបាយ ឬមេបញ្ជាការយោធាណាមួយនោះទេ ប៉ុន្តែជាសាររបស់ តារាហូលីវូដ និងសកម្មជនមនុស្សធម៌ Angelina Jolie ដែលមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជ្រាលជ្រៅជាមួយប្រទេសកម្ពុជាអស់រយៈពេលជាងពីរទសវត្សរ៍។

ជំនួសឱ្យការលើកឡើងអំពីអ្នកឈ្នះ ឬអ្នកចាញ់ក្នុងសង្គ្រាម លោកស្រីបានផ្តោតលើពលរដ្ឋកម្ពុជាដែលរងផលប៉ះពាល់។ លោកស្រីសរសេរថា «មនុស្សជិត ៣០ ០០០នាក់ នៅតែមិនទាន់អាចវិលត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេវិញ» ហើយបានបន្តថា «បេះដូងរបស់ខ្ញុំនៅជាមួយអ្នករាល់គ្នា ដែលនៅតែទន្ទឹងរង់ចាំថ្ងៃដែលអាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ខ្លួនវិញ»។

សំណេរដ៏សាមញ្ញ ប៉ុន្តែពោរពេញដោយអារម្មណ៍ទាំងនេះ មិនត្រឹមតែឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអាណិតអាសូរចំពោះពលរដ្ឋដែលត្រូវបង្ខំចាកចេញពីលំនៅឋានដោយសារសង្គ្រាមឈ្លានពានពីប្រ ទេសថៃប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្ហាញពីចំណងមិត្តភាពដ៏ជ្រាលជ្រៅរបស់លោកស្រីជាមួយប្រទេសកម្ពុជា និងប្រជាជនខ្មែរ ដែលលោកស្រីបានរស់នៅ ធ្វើការជាមួយ និងស្គាល់អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ។ សាររបស់លោកស្រីមិនត្រឹមតែជាការបង្ហាញក្តីអាណិតពីចម្ងាយនោះទេ ប៉ុន្តែជាការបង្ហាញពីអារម្មណ៍របស់មនុស្សម្នាក់ ដែលចាត់ទុកកម្ពុជាជាផ្នែកមួយនៃជីវិត និងគ្រួសាររបស់ខ្លួន។

សាររបស់ Angelina Jolie មិនបានលើកឡើងអំពីយុទ្ធសាស្ត្រយោធា ឬជម្លោះនយោបាយឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ សារនោះ បានផ្តោតលើផលប៉ះពាល់មនុស្សធម៌ដែលសង្គ្រាមបានបង្កឡើង។ នេះក៏ជាឱកាសមួយដើម្បីពិនិត្យមើលថា ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំកន្លងមក កម្ពុជាបានបង្ហាញគោលជំហរបែបណាក្នុងការស្វែងរកដំណោះស្រាយ។ បើទោះបីជាវិវាទមិនទាន់បញ្ចប់ទាំងស្រុងក៏ដោយ កម្ពុជាបានបន្តអះអាងថា នឹងប្រើប្រាស់ការទូត យន្តការដែលភាគីទាំងពីរបានព្រមព្រៀង និងច្បាប់អន្តរជាតិ ជាមធ្យោបាយសម្រាប់ដោះស្រាយវិវាទ ជាជាងអនុញ្ញាតឱ្យការប្រើកម្លាំងក្លាយជាដំណោះស្រាយចុងក្រោយ។

*សារមនុស្សធម៌ ដែលរំលឹកពីតម្លៃនៃសន្តិភាព
តារាហូលីវូត Angelina Jolie មិនមែនជាអ្នកសង្កេតការណ៍ដែលទើបស្គាល់កម្ពុជានោះទេ។ លោកស្រីបានធ្វើការនៅកម្ពុជាអស់រយៈពេលជាងពីរទសវត្សរ៍ ទាំងក្នុងការអភិរក្សធម្មជាតិ ការអភិវឌ្ឍសហគមន៍ និងការគាំទ្រការដោះមីន។ លោកស្រីក៏បានបញ្ជាក់ថា មូលនិធិ Maddox Foundation មានទីស្នាក់ការនៅក្នុងតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយជម្លោះ។

លោកស្រីសរសេរថា៖ «នៅពេលដែលការប្រយុទ្ធបានផ្ទុះឡើងកាលពីឆ្នាំមុន យើងត្រូវជម្លៀសបុគ្គលិករបស់យើង និងគ្រួសាររបស់ពួកគេ ដែលជាការរំលឹកដ៏ឈឺចាប់ថា ជម្លោះអាចផ្ទុះឡើងវិញបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស»។

ការលើកឡើងនេះ មិនត្រឹមតែឆ្លុះបញ្ចាំងពីបទពិសោធន៍របស់មូលនិធិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្ហាញថា សង្គ្រាមឈ្លានពានពីប្រទេសថៃ បានប៉ះពាល់ដល់ជីវិតប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ និងសកម្មភាពអភិវឌ្ឍន៍ដែលកំពុងដំណើរការផងដែរ។

*មួយឆ្នាំមកនេះ កម្ពុជា ជ្រើសរើសផ្លូវអហិង្សា និងគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ
មួយឆ្នាំបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើងតាមបណ្តោយព្រំដែន កម្ពុជានៅតែបន្តប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលជំហរអហិង្សាក្នុងការការពារអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដី។

ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំកន្លងមកនេះទៀត មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់កម្ពុជា បានបញ្ជាក់ជាបន្តបន្ទាប់ថា កម្ពុជានឹងមិនបោះបង់ការទាមទារដែលខ្លួនចាត់ទុកថាជាសិទ្ធិស្របច្បាប់លើអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដីឡើយ។ ប៉ុន្តែការទាមទារនោះ ត្រូវធ្វើឡើងតាមមធ្យោបាយសន្តិវិធី ស្របតាមធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ និងគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ។

គោលជំហរនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីទស្សនៈមួយថា ទោះបីការប្រើប្រាស់កម្លាំងអាចផ្លាស់ប្តូរស្ថានការណ៍នៅលើសមរភូមិបានមួយរយៈក៏ដោយ ក៏វាមិនអាចដោះស្រាយឫសគល់នៃវិវាទបានទេ។ ដំណោះស្រាយដែលមាននិរន្តរភាព ត្រូវការការចរចា ការកសាងទំនុកចិត្ត និងការគោរពច្បាប់ដែលភាគីទាំងពីរបានទទួលស្គាល់។

ជាក់ស្តែង ក្នុងឆ្នាំកន្លងមក មានការជជែកដេញដោលអំពីការចាប់ផ្តើមនីតិវិធីក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីនីតិសមុទ្រ (UNCLOS)។ កម្ពុជាបានអះអាងថា នីតិវិធីនេះពាក់ព័ន្ធតែវិវាទដែនសមុទ្រប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនបានបិទទ្វារការចរចាព្រំដែនគោកឡើយ។ មូលហេតុគឺ ព្រំដែនគោក និងព្រំដែនសមុទ្រ ស្ថិតក្រោមក្របខណ្ឌច្បាប់ផ្សេងគ្នា និងមានយន្តការដោះស្រាយដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។

ចំពោះព្រំដែនគោក ភាគីទាំងពីរនៅតែមានគណៈកម្មការព្រំដែនរួម (JBC) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោមអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់ឆ្នាំ២០០០ ហើយយន្តការនេះក៏ត្រូវបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ផងដែរ។

តាមរយៈគោលជំហរនេះ កម្ពុជាបានបង្ហាញថា ការទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិ មិនមែនជាជម្រើសដែលត្រូវជ្រើសរើសមួយបោះបង់មួយនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ យន្តការទ្វេភាគី និងយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ អាចដំណើរការបំពេញគ្នា ដើម្បីគ្រប់គ្រងវិវាទដោយសន្តិវិធី និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការប្រឈមមុខជាថ្មី។

សាររបស់ Angelina Jolie និងមេរៀនសម្រាប់អនាគតពេលលោកស្រី Angelina Jolie និយាយថា «ខ្ញុំស្រឡាញ់ប្រទេសមួយនេះ និងប្រជាជនដែលមានភាពរឹងមាំ ព្រមទាំងពោរពេញដោយភាពកក់ក្តៅ» និងថា «បេះដូងរបស់ខ្ញុំនៅជាមួយអ្នករាល់គ្នា ដែលនៅតែទន្ទឹងរង់ចាំថ្ងៃដែលអាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ខ្លួនវិញ» លោកស្រីមិនត្រឹមតែបង្ហាញពីអារម្មណ៍ផ្ទាល់ខ្លួនចំពោះកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងរំលឹកថា ភូមិករ របស់គេដែលបាត់បង់សោយសារសង្គ្រាម គង់នឹងផ្តល់មកឱ្យពួកគេវិញជាមិនខាន តាមរយៈ ការរកយុត្តិធម៌របស់យន្តការច្បាប់ពិភពលោក។

ក្នុងន័យនេះ គោលជំហររបស់កម្ពុជា ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំកន្លងមក បានផ្តោតលើការស្វែងរកដំណោះស្រាយតាមមធ្យោបាយសន្តិវិធី។ ទោះបីវិវាទមិនទាន់ត្រូវបានបញ្ចប់ក៏ដោយ កម្ពុជាបានបន្តប្រើប្រាស់ការចរចា យន្តការទ្វេភាគីដែលមានស្រាប់ និងយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយដែលអាចការពារទាំងអធិបតេយ្យភាពជាតិ និងរក្សាសន្តិភាពក្នុងរយៈពេលវែង។

មួយឆ្នាំក្រោយសង្គ្រាម មេរៀនដែលសាររបស់លោកស្រី Angelina Jolie បានរំលឹក គឺថា សង្គ្រាមតែងតែធ្វើឱ្យមនុស្សបាត់បង់ផ្ទះសម្បែង ប៉ុន្តែមានតែការទូត ការសន្ទនា និងការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចជួយឱ្យពួកគេវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញដោយសន្តិភាព និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
មួយឆ្នាំក្រោយសង្គ្រាម ពាក្យដែលមានអត្ថន័យជាងគេ ប្រហែលមិនមែនជាពាក្យ «ជ័យជម្នះ» ឬ «បរាជ័យ» នោះទេ ប៉ុន្តែជាពាក្យ «ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ» ដែលលោកស្រី Angelina Jolie បានរំលឹកដោយក្តីអាណិតអាសូរ។ សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋដែលត្រូវបង្ខំចាកចេញពីលំនៅឋាន ការវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ទាមទារឱ្យមានការបញ្ចប់វិវាទដោយសន្តិវិធី ការកសាងទំនុកចិត្តរវាងភាគី និងដំណោះស្រាយដែលផ្អែកលើការទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិ។

ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំកន្លងមក កម្ពុជា បានបន្តអះអាងជំនឿថា ប្រជាពលរដ្ឋដែលត្រូវជម្លៀសដោយសារសង្គ្រាម និងកំពុងរស់នៅក្នុងភូមិ «រង់ចាំ» នឹងអាចវិលត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះសម្បែង និងសហគមន៍របស់ពួកគេវិញនៅថ្ងៃណាមួយ តាមរយៈដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ស្របតាមការទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិ។ ក្តីសង្ឃឹមនេះ ស្របទៅនឹងសាររបស់លោកស្រី Angelina Jolie ដែលបានសរសេរថា «បេះដូងរបស់ខ្ញុំនៅជាមួយអ្នករាល់គ្នា ដែលនៅតែទន្ទឹងរង់ចាំថ្ងៃដែលអាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ខ្លួនវិញ»។ សារនេះជាការរំលឹកដល់សហគមន៍អន្តរជាតិថា មិនគួរបំភ្លេចប្រជាពលរដ្ឋដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយសង្គ្រាមនោះទេ ហើយគួរបន្តគាំទ្រកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីឱ្យពួកគេអាចវិលត្រឡប់ទៅរស់នៅដោយសុវត្ថិភាព និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរវិញ៕