(ភ្នំពេញ)៖ ខណៈពេលដែលការយកចិត្តទុកដាក់ជាសកលភាគច្រើនតែងតែតម្រង់ទៅរកបាតុភូតអែលនីញ៉ូ (El Niño) ព្រមទាំងគ្រោះរាំងស្ងួត និងរលកកម្តៅដ៏បំផ្លិចបំផ្លាញរបស់វា បាតុភូតសមភាគី (បាតុភូតផ្ទុយ) ដែលមិនសូវត្រូវបានគេជជែកដេញដោលខ្លាំង គឺឡានីណា (La Niña) ក៏មានថាមពលខ្លាំងក្លាដូចគ្នាក្នុងការកំណត់ទម្រង់ប្រព័ន្ធអាកាសធាតុរបស់ផែនដី។

ឡានីណាមិនមែនគ្រាន់តែជាព្រឹត្តិការណ៍ចុះត្រជាក់នៅក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាជាបាតុភូតបរិយាកាសសកលដែលអាចជះឥទ្ធិពលដល់កម្រិតទឹកភ្លៀង ព្យុះសង្ឃរា វិស័យកសិកម្ម វិស័យនេសាទ សេដ្ឋកិច្ច និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៅទូទាំងបណ្តាទ្វីបនានា។ ហេតុដូច្នេះ ការស្វែងយល់ពីមូលហេតុនៃការកើតឡើងនៃឡានីណា គឺមានសារៈសំខាន់បំផុតនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែលកាន់តែត្រូវបានកំណត់ដោយភាពមិនច្បាស់លាស់ផ្នែកអាកាសធាតុ។

ឡានីណា (La Niña) ចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកតំបន់ត្រូពិក ដែលនៅទីនោះ ទឹកមហាសមុទ្រ និងប្រព័ន្ធបរិយាកាសមានការផ្សារភ្ជាប់គ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។

នៅក្រោមលក្ខខណ្ឌធម្មតា ខ្យល់រដូវ(Trade winds) បក់ជាទៀងទាត់ពីទិសខាងកើតទៅទិសខាងលិចកាត់តាមមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដោយរុញច្រានផ្ទៃទឹកក្តៅទៅកាន់តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងអូស្ត្រាលី។ ជាការឆ្លើយតប ទឹកត្រជាក់ដែលសម្បូរទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹម ងើបឡើងពីស្រទាប់មហាសមុទ្រជ្រៅនៅតាមឆ្នេរខាងលិចនៃអាមេរិកខាងត្បូង ដែលដំណើរការនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ការងើបឡើងនៃចរន្តទឹកត្រជាក់ (Upwelling)។

តុល្យភាពរវាងសីតុណ្ហភាពមហាសមុទ្រ ខ្យល់ និងសម្ពាធបរិយាកាសនេះ ជួយសម្របសម្រួលប្រព័ន្ធអាកាសធាតុនៅជុំវិញពិភពលោក។

ក្នុងអំឡុងពេលមានព្រឹត្តិការណ៍ឡានីណា ប្រព័ន្ធធម្មជាតិនេះកាន់តែមានសភាពខ្លាំងក្លាឡើង។ ខ្យល់រដូវ(Trade winds) ប្រែជាបក់បោកខ្លាំងជាងធម្មតា ដោយរុញច្រានផ្ទៃទឹកក្តៅឱ្យទៅកាន់ភាគខាងលិចមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកកាន់តែច្រើន។

នៅពេលដែលទឹកក្តៅផ្លាស់ទីទៅទិសខាងលិច ទឹកត្រជាក់នៅបាតសមុទ្រជ្រៅក៏ងើបឡើងកាន់តែខ្លាំងក្លានៅភាគខាងកើត និងភាគកណ្តាលនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ សីតុណ្ហភាពផ្ទៃទឹកសមុទ្រនៅក្នុងតំបន់ទាំងនេះប្រែជាត្រជាក់ជាងកម្រិតមធ្យម ដែលពេលខ្លះកើតឡើងគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីដ៏ធំល្វឹងល្វើយនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ ការចុះត្រជាក់នេះផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ចរន្តបរិយាកាសនៅទូទាំងសកលលោក។

ខ្យល់រដូវ(Trade winds) ដែលខ្លាំងជាងមុន និងទឹកប៉ាស៊ីហ្វិកដែលត្រជាក់ជាងមុន បានកែប្រែចលនានៃសំណើម និងកម្តៅកាត់តាមបរិយាកាស។ ទឹកភ្លៀងកើនឡើងនៅក្នុងតំបន់ខ្លះ ខណៈពេលដែលគ្រោះរាំងស្ងួតកើតមានឡើងនៅក្នុងតំបន់ខ្លះទៀត។ គន្លងផ្លូវនៃព្យុះត្រូវផ្លាស់ប្តូរ។ ប្រព័ន្ធខ្យល់មូសុងកាន់តែមានភាពខ្លាំងក្លានៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃអាស៊ី និងអូស្ត្រាលី ដែលជារឿយៗនាំមកនូវការធ្លាក់ភ្លៀងកាន់តែខ្លាំង និងទឹកជំនន់។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ផ្នែកខ្លះនៃទ្វីបអាមេរិកបែរជាជួបប្រទះនឹងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្ងួតហួតហែង និងការកើនឡើងហានិភ័យនៃភ្លើងឆេះព្រៃ។

មូលហេតុនៃឡានីណាមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងស៊ីជម្រៅទៅនឹងអន្តរកម្មរវាងមហាសមុទ្រ និងបរិយាកាស ដែលជាប្រព័ន្ធមួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រហៅថា «អែលនីញ៉ូ-បម្រែបម្រួលសម្ពាធបរិយាកាសភាគខាងត្បូង» ឬហៅកាត់ថា អ៉ិនសូ (ENSO - El Niño–Southern Oscillation)។ ការផ្លាស់ប្តូរនៃសម្ពាធបរិយាកាសរវាងភាគខាងកើត និងភាគខាងលិចនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ជះឥទ្ធិពលដល់កម្រិតភាពខ្លាំងនៃខ្យល់ ដែលបន្ទាប់មកវាទៅប៉ះពាល់ដល់សីតុណ្ហភាពមហាសមុទ្រ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការប្រែប្រួលសីតុណ្ហភាពមហាសមុទ្រទាំងនោះ ត្រឡប់មកជួយពង្រឹងទម្រង់បរិយាកាសឡើងវិញ។ វដ្តជំរុញតបត្រឡប់ដ៏បន្តបន្ទាប់នេះ នៅទីបំផុតអាចអភិវឌ្ឍទៅជាព្រឹត្តិការណ៍ឡានីណាពេញលេញមួយ។

ខុសពីគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិដែលកើតឡើងភ្លាមៗ ដូចជាការរញ្ជួយដី ឬព្យុះកំបុតត្បូង ឡានីណាបង្កើតឡើងបន្តិចម្តងៗក្នុងរយៈពេលរាប់ខែ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឥទ្ធិពលរបស់វាអាចអូសបន្លាយរាប់ឆ្នាំ និងប៉ះពាល់ដល់មនុស្សរាប់ពាន់លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក។

ចំណុចសំខាន់គឺឡានីណាខ្លួនឯងជាបាតុភូតអាកាសធាតុធម្មជាតិដែលមានអត្ថិភាពរាប់សតវត្សរ៍មកហើយ។ វាមិនមែនបង្កឡើងដោយផ្ទាល់ពីសកម្មភាពរបស់មនុស្សនោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុសម័យទំនើប កំពុងជះឥទ្ធិពលកាន់តែខ្លាំងឡើងដល់លក្ខខណ្ឌបរិស្ថានជុំវិញវដ្តធម្មជាតិទាំងនេះ។ សីតុណ្ហភាពសកលដែលក្តៅជាងមុន អាចបង្កើនកម្រិតភាពខ្លាំងនៃជលសាស្ត្រជ្រុលហួសហេតុ (Hydrological extremes) ដែលផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងឡានីណា ដែលនាំឱ្យមានការធ្លាក់ភ្លៀងកាន់តែខ្លាំង ព្យុះកាន់តែខ្លាំងក្លា ទឹកជំនន់កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ និងអស្ថិរភាពអាកាសធាតុកាន់តែខ្លាំង។

បរិយាកាសដែលក្តៅជាងមុនអាចផ្ទុកសំណើមកាន់តែច្រើន ដែលមានន័យថាទឹកភ្លៀងក្នុងអំឡុងឆ្នាំដែលមានឡានីណាអាចនឹងកាន់តែធ្លាក់ខ្លាំង។ ទឹកជំនន់ដែលធ្លាប់កើតឡើងម្តងម្កាលក្នុងរយៈពេលពីរបីទសវត្សរ៍ ឥឡូវនេះអាចកើតឡើងញឹកញាប់ជាងមុន និងមានកម្រិតបំផ្លិចបំផ្លាញកាន់តែធំ។ នៅក្នុងតំបន់ងាយរងគ្រោះ ការកើនឡើងទឹកភ្លៀងខ្លាំងពេកអាចបំផ្លាញដីកសិកម្ម បំផ្លិចបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ រីករាលដាលជំងឺ និងបង្ខំឱ្យប្រជាជនផ្លាស់ទីលំនៅ។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ ឡានីណាអាចជួយកាត់បន្ថយសីតុណ្ហភាពមធ្យមសកលជាបណ្តោះអាសន្ន ដោយសារទឹកមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកដែលត្រជាក់ជាងមុនស្រូបយកកម្តៅពីបរិយាកាសបានច្រើន។ ប៉ុន្តែការចុះត្រជាក់ជាបណ្តោះអាសន្ននេះ មិនគួរបង្កើតឱ្យមានភាពព្រងើយកន្តើយចំពោះការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនោះឡើយ។ និន្នាការនៃការឡើងកម្តៅរយៈពេលវែងដែលជំរុញដោយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ នៅតែបន្តកើនឡើងយ៉ាងលឿននៅក្រោមភាពប្រែប្រួលធម្មជាតិរយៈពេលខ្លីទាំងនេះ។

មូលហេតុ និងផលប៉ះពាល់នៃឡានីណាបានលាតត្រដាងនូវសច្ចភាពដ៏សំខាន់មួយអំពីផែនដី៖ ភពផែនដីដំណើរការជាប្រព័ន្ធមួយដែលមានការផ្សារភ្ជាប់គ្នាយ៉ាងខ្លាំង។ មហាសមុទ្រជះឥទ្ធិពលដល់ខ្យល់។ ខ្យល់ជះឥទ្ធិពលដល់ទឹកភ្លៀង។ ទឹកភ្លៀងជះឥទ្ធិពលដល់កសិកម្ម ជីវៈចម្រុះ សេដ្ឋកិច្ច និងការរស់រានមានជីវិតរបស់មនុស្ស។

ការប្រែប្រួលសីតុណ្ហភាពនៅក្នុងផ្នែកមួយនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក នៅទីបំផុតអាចជះឥទ្ធិពលដល់តម្លៃស្បៀងអាហារ សន្តិសុខទឹក និងហានិភ័យគ្រោះមហន្តរាយនៅឯប៉ែកម្ខាងទៀតនៃពិភពលោក។

ភាពផ្សារភ្ជាប់គ្នានេះទាមទារឱ្យមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិកាន់តែខ្លាំងក្លា ការវិនិយោគលើវិទ្យាសាស្ត្រ និងការត្រៀមលក្ខណៈបង្ការអាកាសធាតុ។ រដ្ឋាភិបាលនានាត្រូវតែធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធព្យាករណ៍កាន់តែប្រសើរឡើង ពង្រឹងភាពធន់នៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងគាំទ្រដល់សហគមន៍ងាយរងគ្រោះដែលកំពុងប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យទាក់ទងនឹងអាកាសធាតុ។ ការស្វែងយល់តាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រអំពីឡានីណា មិនមែនគ្រាន់តែជាការសិក្សាបែបអប់រំប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាជាកត្តាចាំបាច់សម្រាប់ស្ថិរភាពសកល និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយនិរន្តរភាព។

ជាចុងក្រោយ មូលហេតុនៃឡានីណាគឺមានលក្ខណៈលើសពីរឿងរ៉ាវនៃទឹកមហាសមុទ្រដែលត្រជាក់ជាងមុន និងខ្យល់ដែលបក់ខ្លាំងជាងមុនទៅទៀត។ វាគឺជាការរំលឹកថា មនុស្សជាតិរស់នៅក្នុងប្រព័ន្ធភពផែនដីដ៏ស្មុគស្មាញមួយ ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយតុល្យភាពដ៏ស្រទន់រវាងមហាសមុទ្រ បរិយាកាស និងបរិស្ថាន។

នៅពេលដែលការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកាន់តែបង្កើនអស្ថិរភាពសកល ការស្វែងយល់ពីកម្លាំងអាកាសធាតុធម្មជាតិទាំងនេះ មិនត្រឹមតែជាភាពចាំបាច់ផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាបានក្លាយជាការទទួលខុសត្រូវផ្នែកសីលធម៌សម្រាប់អនាគតរបស់មនុស្សជាតិ៕