(ភ្នំពេញ)៖ ៥៦ឆ្នាំមុន នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា គឺជាថ្ងៃមួយដែលប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ នៅតែចងចាំថា ជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃវិបត្តិធំមួយ ដែលបានរុញកម្ពុជាឱ្យធ្លាក់ចូលក្នុងភាពចលាចល, សង្គ្រាមស៊ីវិល និងក្រោយមកឈានទៅដល់គ្រោះមហន្តរាយប្រល័យពូជសាសន៍។ ក្នុងឱកាសខួប៥៦ឆ្នាំនៃព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ, Fresh Exclusive មានអត្ថបទអត្ថាធិប្បាយស៊ីជម្រៅមួយ ដើម្បីពិនិត្យមើលថា តើព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃទី១៨ មីនា ឆ្នាំ១៩៧០ បានផ្តល់មេរៀនអ្វីខ្លះសម្រាប់ប្រជាជាតិខ្មែរ និងសម្រាប់អនាគតប្រទេសជាតិ?

ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លះ មិនមែនត្រឹមតែជាកំណត់ត្រានៃអតីតកាលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាសញ្ញាព្រមានសម្រាប់អនាគតផងដែរ។ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា មានថ្ងៃមួយដែលប្រជាជាតិខ្មែរ មិនអាចបំភ្លេចបានឡើយ—ថ្ងៃដែលបានក្លាយជាសុបិន្តអាក្រក់មួយ ដែលបានផ្លាស់ប្តូរទិសដៅប្រទេសទាំងមូល។ នោះគឺថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០។

ថ្ងៃនោះ មិនមែនជាការផ្លាស់ប្តូរអំណាចនយោបាយធម្មតាទេ។ វាគឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃដំណាក់កាលដ៏វែងនៃសង្គ្រាម សង្គ្រាមស៊ីវិល និងវិបត្តិជាតិ ដែលបានអូសបន្លាយជាច្រើនឆ្នាំបន្ទាប់ ហើយបានបង្កឱ្យប្រទេសជាតិធ្លាក់ចូលក្នុងគន្លងអស្ថិរភាព និងមហន្តរាយជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។

៥៦ឆ្នាំក្រោយព្រឹត្តិការណ៍នោះ ប្រជាជាតិខ្មែរ នៅថ្ងៃនេះ បាននាំគ្នារំលឹកវាសាជាថ្មី។ ប៉ុន្តែការរំលឹកនេះ មិនមែនដើម្បីបញ្ឆេះកំហឹងឡើងវិញនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាជាការរំលឹកដើម្បីសួរខ្លួនឯងថា៖ តើយើងបានរៀនអ្វីខ្លះពីមេរៀនដ៏ជូរចត់នោះ—មេរៀនដែលធ្លាប់រុញកម្ពុជាចូលទៅក្នុងវិបត្តិសង្គ្រាមស៊ីវិល?

មេរៀនធំបំផុតនៃថ្ងៃទី១៨ មីនា ឆ្នាំ១៩៧០ មិនមែនត្រឹមតែការផ្លាស់ប្តូរអំណាចនយោបាយប៉ុណ្ណោះទេ។ វាបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា នៅពេលសង្គមជាតិធ្លាក់ចូលក្នុងការបែកបាក់ និងអារម្មណ៍ជ្រុលនិយម ប្រទេសមួយ អាចត្រូវបានរុញច្រានចូលទៅក្នុងភ្នក់ភ្លើងសង្គ្រាម និងមហន្តរាយជាតិបានយ៉ាងងាយ។

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ដែលកម្ពុជាកំពុងប្រឈមនឹងសម្ពាធព្រំដែន និងការញុះញង់នយោបាយពីក្រុមជ្រុលនិយមមួយចំនួននៅក្រៅប្រទេស, មេរៀននៃថ្ងៃទី១៨ មីនា កាន់តែមានអត្ថន័យយ៉ាងជ្រាលជ្រៅសម្រាប់កូនខ្មែរទាំងអស់។ វាជាការរំលឹកថា មិនត្រូវឱ្យប្រទេសជាតិធ្លាក់ចូលក្នុងអន្ទាក់សម្តីញុះញង់នយោបាយ ដែលមានគោលបំណងបំផ្លាញស្ថិរភាពជាតិឡើយ។
ផ្ទុយទៅវិញ ប្រជាជាតិខ្មែរ ត្រូវរួមគ្នារឹតបន្តឹងសាមគ្គីភាពជាតិ ឈរជាធ្លុងមួយ ដើម្បីប្រឆាំងនឹងអារម្មណ៍ជ្រុលនិយម ដែលមិនបានជួយដល់ការពារជាតិ និងអធិបតេយ្យ បូរណភាពទឹកដីឡើយ។ ការញុះញង់ឱ្យមានការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង ឬការប៉ុនប៉ងផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាល មិនមែនជាផ្លូវដើម្បីការពារជាតិទេ ប៉ុន្តែអាចក្លាយជាអន្ទាក់នយោបាយ ដែលបំផ្លាញកម្លាំងជាតិ និងបើកឱកាសឱ្យមានសម្ពាធមកពីខាងក្រៅ កកូរកកាយកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងថែមទៀត។

*រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៧០៖ ចំណុចរបត់ដ៏គ្រោះថ្នាក់

ថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ គឺជាថ្ងៃ ដែលបានក្លាយជាចំណុចរបត់ដ៏គ្រោះថ្នាក់មួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយកម្ពុជា។ នៅថ្ងៃនោះ រដ្ឋសភា បានបោះឆ្នោតដកតំណែង សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ព្រះប្រមុខរដ្ឋនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ខណៈព្រះអង្គកំពុងគង់នៅក្រៅប្រទេស។ អំណាចនយោបាយ ត្រូវបានផ្ទេរទៅកាន់របបថ្មី ដឹកនាំដោយលោកសេនាប្រមុខ លន់ នល់ និងសម្ព័ន្ធមិត្តនយោបាយរបស់គាត់។

ទោះបង្ហាញខ្លួនក្នុងទម្រង់នីតិវិធីនយោបាយតាមរយៈការបោះឆ្នោតនៅក្នុងរដ្ឋសភាក៏ដោយ ក៏ការផ្លាស់ប្តូរអំណាចនៅថ្ងៃនោះបានកើតឡើងក្នុងបរិយាកាសតានតឹងយ៉ាងខ្លាំង។ កម្លាំងយោធា ត្រូវបានដាក់ពង្រាយជុំវិញរដ្ឋសភា និងត្រៀមតាមកន្លែងខ្លះក្នុងក្រុងភ្នំពេញ ខណៈប្រទេសកម្ពុជាពេលនោះ កំពុងស្ថិតនៅក្នុងសម្ពាធនៃសង្គ្រាមត្រជាក់ និងការប្រឈមមុខគ្នារវាងកម្លាំងអន្តរជាតិ និងតំបន់។
ផលប៉ះពាល់ជាក់ស្តែងនៃព្រឹត្តិការណ៍នោះ គឺការបែកបាក់ស្ថិរភាពនយោបាយ និងការបើកទ្វារឱ្យកម្ពុជាមានសង្គ្រាមស៊ីវិលជាលើកដំបូង។ បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារ, សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ បានអំពាវនាវពីក្រៅប្រទេស ឱ្យប្រជាជនខ្មែរ ងើបឡើងតស៊ូប្រឆាំងរបបថ្មី ដែលបានធ្វើឱ្យប្រទេសធ្លាក់ចូលក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

ចាប់ពីពេលនោះមក កម្ពុជាបានធ្លាក់ចូលក្នុងវដ្តអស្ថិរភាពយូរឆ្នាំ។ សង្គ្រាមស៊ីវិលបានបន្តអូសបន្លាយ រហូតដល់ការដួលរលំរបស់របបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ នៅឆ្នាំ១៩៧៥ ហើយបន្ទាប់មកប្រទេសក៏បានឆ្លងកាត់មហន្តរាយដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិ ដែលបានបណ្តាលឱ្យមានការបាត់បង់ជីវិតប្រជាជនរាប់លាននាក់ និងបំផ្លាញសង្គមជាតិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

ហេតុនេះហើយ ព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃទី១៨ មីនា ឆ្នាំ១៩៧០ មិនត្រឹមតែជាការផ្លាស់ប្តូរអំណាចនយោបាយមួយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការព្រមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ធំមួយថា នៅពេលប្រទេសជាតិធ្លាក់ចូលក្នុងការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង និងការប្រឈមនយោបាយដ៏តានតឹង ប្រទេសមួយអាចត្រូវបានរុញច្រានចូលទៅក្នុងវដ្តសង្គ្រាម និងមហន្តរាយជាតិបានយ៉ាងងាយ។

នៅក្នុងស្ថានភាពបែបនោះ ពេលដែលប្រទេសជាតិរងគ្រោះ និងខ្សោយពីខាងក្នុង វាតែងក្លាយជាឱកាសសម្រាប់កម្លាំងពីខាងក្រៅឆ្លៀតប្រើប្រាស់។ ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាបានបង្ហាញជាបន្តបន្ទាប់ថា ប្រទេសជិតខាងមួយចំនួន ជាពិសេសប្រទេសថៃ ដែលមានលំនាំចង់លេបទឹកដីខ្មែរ តែងឆ្លៀតយកឱកាសនៅពេលកម្ពុជា កំពុងប្រឈមនឹងវិបត្តិផ្ទៃក្នុង ដើម្បីសម្រេចមហិច្ឆតាទឹកដីរបស់ខ្លួន។

*ប្រវត្តិសាស្ត្របង្ហាញថា ភាពបែកបាក់ផ្ទៃក្នុងគឺជាឱកាសសម្រាប់ការឈ្លានពាន

ភាពបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង គឺជាកត្តាដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតសម្រាប់ជាតិមួយ។ នៅពេលសង្គមជាតិបាត់បង់សាមគ្គីភាព និងធ្លាក់ចូលក្នុងជម្លោះនយោបាយផ្ទៃក្នុង វាប្រៀបដូចជាការបោះអាវុធឱ្យសត្រូវពីខាងក្រៅ ដើម្បីឆ្លៀតប្រើប្រាស់ឱកាស ចូលមកបំផ្លាញប្រទេសជាតិខ្លួនឯង។
ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា បានបង្ហាញលំនាំនេះជាបន្តបន្ទាប់ថា នៅពេលណាដែលកម្ពុជា ចុះខ្សោយពីខាងក្នុង ឬប្រព័ន្ធអន្តរជាតិកំពុងមានភាពចលាចល ប្រទេសជិតខាង ជាពិសេសសៀម ឬថៃ តែងឆ្លៀតយកឱកាសដើម្បីសម្រេចមហិច្ឆតាទឹកដី។ លំនាំនេះអាចមើលឃើញយ៉ាងច្បាស់តាមដំណាក់កាលប្រវត្តិសាស្ត្រសំខាន់ៗយ៉ាងហោចណាស់ ៥ ដំណាក់កាល។

ដំណាក់កាលទី១៖ ឆ្នាំ១៧៩៤ – ការដណ្តើមយកបាត់ដំបង និងសៀមរាប

នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៨ ក្នុងពេលដែលអំណាចកម្ពុជាកំពុងទន់ខ្សោយ សៀមបានដណ្តើមយកខេត្តបាត់ដំបង និងសៀមរាប រួមទាំងតំបន់អង្គរវត្ត ដែលជាបេះដូងវប្បធម៌នៃអរិយធម៌ខ្មែរ។ ការកាន់កាប់នេះបានបន្តអស់ជាងមួយសតវត្សរ៍ ហើយបានក្លាយជាឧទាហរណ៍ដ៏ច្បាស់មួយនៃការឆ្លៀតប្រើភាពទន់ខ្សោយផ្ទៃក្នុងរបស់កម្ពុជា។

ដំណាក់កាលទី២៖ ឆ្នាំ១៩០៤–១៩០៧ – សន្ធិសញ្ញាបារាំង–សៀម និងផែនទី Annex I

នៅសម័យអាណានិគមបារាំង ដើម្បីកំណត់ព្រំដែនឱ្យមានភាពច្បាស់លាស់ សៀមត្រូវបានបង្ខំឱ្យចុះសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤ និង១៩០៧ ដែលនាំឱ្យត្រូវប្រគល់ខេត្តបាត់ដំបង សៀមរាប និងតំបន់ពាក់ព័ន្ធមកឱ្យកម្ពុជាវិញ។ ពីសន្ធិសញ្ញាទាំងនេះ បានកើតមាន «ផែនទីឧបសម្ព័ន្ធទី១» (Annex I Map) ដែលបានកំណត់យ៉ាងច្បាស់ថា ប្រាសាទព្រះវិហារ ស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា។

ដំណាក់កាលទី៣៖ ឆ្នាំ១៩៤១–១៩៤៦ – អនុសញ្ញាទីក្រុងតូក្យូ និងការប្រគល់ទឹកដីវិញ

ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ពេលដែលជប៉ុនមានឥទ្ធិពលខ្លាំងនៅក្នុងតំបន់ ថៃបានឆ្លៀតឱកាសបង្ខំឱ្យបារាំងចុះ «អនុសញ្ញាទីក្រុងតូក្យូ ឆ្នាំ១៩៤១» ដើម្បីយកខេត្តបាត់ដំបង និងសៀមរាបត្រឡប់ទៅវិញ។ ប៉ុន្តែក្រោយសង្គ្រាមលោកបញ្ចប់ នៅឆ្នាំ១៩៤៦ ក្រោមសម្ពាធអន្តរជាតិ ថៃត្រូវបង្ខំឱ្យចុះកិច្ចព្រមព្រៀងដោះស្រាយ និងប្រគល់ទឹកដីទាំងនោះមកឱ្យកម្ពុជាវិញ។

ដំណាក់កាលទី៤៖ ឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៦២ – ករណីប្រាសាទព្រះវិហារ

បន្ទាប់ពីកម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំង នៅឆ្នាំ១៩៥៣ ក្នុងពេលដែលប្រទេសកំពុងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពទន់ខ្សោយនិងស្របពេលដែលបារាំងបានដកចេញពីកម្ពុជា ថៃបានលើកទ័ពចូលកាន់កាប់ប្រាសាទព្រះវិហារនៅឆ្នាំ១៩៥៤។ កម្ពុជាបានតវ៉ាតាមផ្លូវច្បាប់ទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ហើយនៅឆ្នាំ១៩៦២ តុលាការបានសម្រេចថា ប្រាសាទព្រះវិហារ ស្ថិតនៅក្នុងអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។

ដំណាក់កាលទី៥៖ ឆ្នាំ២០០៨–២០១៣ – ជម្លោះព្រះវិហារ និងការបកស្រាយសាលដីកា ICJ

នៅឆ្នាំ២០០៨ ក្នុងពេលដែលកម្ពុជាកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលស្តារឡើងវិញក្រោយសង្គ្រាមស៊ីវិល, ថៃបានបង្កជម្លោះជុំវិញតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ។ កម្ពុជាបានយកករណីនេះទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិម្តងទៀត ហើយនៅឆ្នាំ២០១៣ តុលាការបានបកស្រាយសាលដីកាឆ្នាំ១៩៦២ ដោយបញ្ជាក់ថា តំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារ ស្ថិតក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនេះ បានបង្ហាញមេរៀនដ៏ច្បាស់មួយ៖ អ្វីដែលត្រូវបានយកទៅដោយអំណាច ឬដោយការឆ្លៀតឱកាសពីភាពទន់ខ្សោយផ្ទៃក្នុងរបស់ប្រទេសមួយ មិនអាចរក្សាទុកបានជារៀងរហូតនៅមុខច្បាប់ និងយុត្តិធម៌អន្តរជាតិឡើយ។

*មេរៀនសម្រាប់បរិបទបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងពេលដែលកម្ពុជា កំពុងប្រឈមនឹងវិបត្តិព្រំដែន និងសម្ពាធនយោបាយពីខាងក្រៅ ការញុះញង់ឱ្យមានការបះបោរផ្ទៃក្នុង ឬការប៉ុនប៉ងផ្តួលរំលំអំណាចរដ្ឋ មិនមែនជាវិធីការពារជាតិឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាអាចបង្កើតស្ថានភាព ដែលសត្រូវខាងក្រៅចង់ឃើញបំផុត នោះគឺប្រទេសមួយដែលបែកបាក់ និងខ្សោយពីខាងក្នុង។

ប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញរួចហើយថា នៅពេលដែលជាតិមួយបាត់បង់សាមគ្គីភាព និងធ្លាក់ចូលក្នុងការប្រឈមនយោបាយផ្ទៃក្នុង សមត្ថភាពការពារជាតិរបស់ប្រទេសនោះ ក៏ត្រូវបានបំផ្លាញផងដែរ។ ក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ សត្រូវពីខាងក្រៅ មិនចាំបាច់ប្រើកម្លាំងយោធាច្រើនទេ ព្រោះការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង បានក្លាយជាអាវុធដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតក្នុងការធ្វើឱ្យប្រទេសមួយខ្សោយ។

មេរៀននេះ គឺជាអ្វីដែលប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់នៅឆ្នាំ១៩៧០។ នៅពេលដែលសង្គមជាតិធ្លាក់ចូលក្នុងការបែកបាក់នយោបាយ និងការប្រឈមគ្នាដ៏តានតឹង ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានរុញច្រានចូលទៅក្នុងវដ្តសង្គ្រាម និងមហន្តរាយជាតិដែលបានអូសបន្លាយជាច្រើនឆ្នាំ។
ដូច្នេះ ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ដែលកម្ពុជាកំពុងប្រឈមនឹងសម្ពាធព្រំដែន និងការញុះញង់នយោបាយពីក្រុមជ្រុលនិយមមួយចំនួន ការរួមគ្នារឹតបន្តឹងសាមគ្គីភាពជាតិ គឺជាកត្តាសន្តិសុខជាតិដ៏សំខាន់បំផុត។ ការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុងមិនត្រឹមតែបំផ្លាញស្ថិរភាពនយោបាយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែអាចបើកឱកាសឱ្យមហិច្ឆតាទឹកដីពីខាងក្រៅ កាន់តែងាយស្រួលក្នុងការឆ្លៀតប្រើប្រាស់។

ហេតុនេះហើយ ការពារជាតិពិតប្រាកដ មិនមែនមានន័យថាការញុះញង់ឱ្យមានការបះបោរផ្ទៃក្នុងនោះទេ ប៉ុន្តែជាការរួមគ្នារក្សាស្ថិរភាព សាមគ្គីភាព និងកម្លាំងជាតិ ដើម្បីឱ្យប្រទេសអាចប្រឈមមុខនឹងសម្ពាធពីខាងក្រៅដោយភាពរឹងមាំ។

Conclusion

ខួប៥៦ឆ្នាំនៃថ្ងៃទី១៨ មីនា គួរតែជាថ្ងៃរំលឹកដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ប្រជាជាតិខ្មែរថា ប្រវត្តិសាស្ត្រ មិនត្រឹមតែជាកំណត់ត្រានៃអតីតកាលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែអាចក្លាយជាមេរៀនដ៏ធំបំផុតសម្រាប់អនាគតផងដែរ។
ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ១៩៧០ បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា នៅពេលសង្គមជាតិធ្លាក់ចូលក្នុងការបែកបាក់ និងការប្រឈមនយោបាយផ្ទៃក្នុង ប្រទេសមួយ អាចត្រូវបានរុញច្រានចូលទៅក្នុងវដ្តសង្គ្រាម និងមហន្តរាយជាតិបានយ៉ាងងាយ។ ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាបានបញ្ជាក់ទៀតថា ភាពបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង មិនត្រឹមតែបំផ្លាញស្ថិរភាពនយោបាយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបើកឱកាសឱ្យកម្លាំងពីខាងក្រៅ ឆ្លៀតប្រើប្រាស់ស្ថានភាពនោះដើម្បីសម្រេចមហិច្ឆតារបស់ខ្លួន។

ជាមួយគ្នានេះ ប្រវត្តិសាស្ត្រព្រំដែនកម្ពុជា ក៏បានបង្ហាញមេរៀនមួយដ៏ច្បាស់ថា ទោះបីទឹកដីខ្លះ ត្រូវបានដណ្តើមយកដោយអំណាច ឬដោយការឆ្លៀតឱកាសក្នុងពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាចុះខ្សោយក៏ដោយ ក៏យុត្តិធម៌អន្តរជាតិ និងការតស៊ូតាមផ្លូវច្បាប់ និងការទូត នៅទីបំផុតអាចនាំឱ្យសេចក្តីយុត្តិធម៌ត្រឡប់មកវិញបាន។

ហេតុនេះហើយ មេរៀនធំបំផុតនៃថ្ងៃទី១៨ មីនា គឺសាមញ្ញ ប៉ុន្តែមានន័យជ្រាលជ្រៅបំផុតសម្រាប់ជាតិខ្មែរ៖ កម្ពុជាមិនត្រូវការថ្ងៃទី១៨ មីនា ជាលើកទី២ឡើយ។ ការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុងមិនមែនជាផ្លូវដើម្បីការពារជាតិទេ ប៉ុន្តែជាអន្ទាក់ដែលអាចបំផ្លាញកម្លាំងជាតិ និងបើកឱកាសឱ្យសម្ពាធពីខាងក្រៅកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង។

ដូច្នេះ សន្តិភាព សាមគ្គីភាពជាតិ និងការការពារអធិបតេយ្យភាពតាមគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ គឺជាផ្លូវតែមួយគត់ដែលអាចធានាបាននូវអនាគតសុវត្ថិភាព និងស្ថិរភាពរបស់ប្រទេសជាតិ។
ប្រវត្តិសាស្ត្របានផ្តល់មេរៀនរួចហើយ—ហើយកាតព្វកិច្ចរបស់កូនខ្មែរជំនាន់នេះ គឺត្រូវធ្វើឱ្យប្រាកដថា មេរៀននោះ មិនត្រូវក្លាយជាកំហុសដែលត្រូវធ្វើឡើងវិញដដែលៗឡើយ៕