(ភ្នំពេញ)៖ វដ្តកាបូន (Carbon Cycle) គឺជាលំហូរកាបូនក្នុងទម្រង់ខុសៗគ្នាដូចជា ឧស្ម័នកាបូនិក ម្រែងភ្លើងជាដើម តាមបរិយាកាស សមុទ្រ ជីវមណ្ឌលដីគោក និងមណ្ឌលថ្ម ឬអាចនិយាយបានថា វដ្តកាបូន គឺជាដំណើរការដ៏សំខាន់ដែលកាបូនធ្វើចលនាផ្លាស់ទីរវាងបរិយាកាស សារពាង្គកាយមានជីវិត ដី មហាសមុទ្រ និងស្រទាប់ផែនដី។ កាបូនគឺជាធាតុគ្រឹះនៃជីវិត ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ និងបង្វិលមកប្រើប្រាស់ឡើងវិញជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីទ្រទ្រង់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។

១. ដំណើរការនៃវដ្តកាបូន

*រស្មីសំយោគ (Photosynthesis)៖ រុក្ខជាតិស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ពីបរិយាកាស រួចបំប្លែងទៅជាថាមពល និងជាលិកា។ កាបូននេះត្រូវបានបញ្ជូនបន្តទៅកាន់មនុស្ស និងសត្វតាមរយៈខ្សែច្រវាក់អាហារ។

*ការដកដង្ហើម និងការរលួយ (Respiration & Decomposition)៖ នៅពេលដកដង្ហើម សារពាង្គកាយបញ្ចេញ CO2 ត្រឡប់ទៅបរិយាកាសវិញ។ បន្ថែមលើនេះ នៅពេលរុក្ខជាតិ និងសត្វស្លាប់ មីក្រូសារពាង្គកាយនឹងបំបែកពួកវា រួចបញ្ចេញកាបូនទៅក្នុងដី និងខ្យល់។

*តួនាទីរបស់មហាសមុទ្រ៖ មហាសមុទ្រគឺជាអាងស្តុកកាបូនដ៏ធំ ដែលស្រូបយក CO2 ពីបរិយាកាស និងរក្សាទុកក្នុងសត្វសមុទ្រ ក៏ដូចជាស្រទាប់កំបោរនៅបាតសមុទ្រក្នុងរយៈពេលវែង។

២. ការរំខានដល់តុល្យភាពធម្មជាតិ

ទោះបីជាវដ្តនេះមានតុល្យភាពដោយខ្លួនឯង ប៉ុន្តែសកម្មភាពមនុស្ស ដូចជាការដុតឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល និងការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ បានបង្កើនបរិមាណ CO2 លើសកម្រិតធម្មជាតិ ដែលនាំឱ្យមានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋានសរុបមក វដ្តកាបូនគឺជាដំណើរការសំខាន់មួយដែលរក្សាតុល្យភាពកាបូនលើផែនដី និងគាំទ្រជីវិត។ វដ្តកាបូនគឺជាឆ្អឹងខ្នងនៃជីវិតលើផែនដី។ ការយល់ដឹង និងការការពារវដ្តនេះ តាមរយៈការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ គឺជាកត្តាចាំបាច់ដើម្បីរក្សាសុខភាពបរិស្ថាន និងចីរភាពនៃភពផែនដី៕