(ភ្នំពេញ)៖ ការកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃការប្រើប្រាស់ទូរស័ព្ទឆ្លាតវៃ កុំព្យូទ័រ និងឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកក្នុងគ្រួសារ បានផ្លាស់ប្តូរជីវិតសម័យទំនើបយ៉ាងខ្លាំង។ ប៉ុន្តែខណៈដែលឧបករណ៍ទាំងនេះត្រូវបានជំនួសឆាប់ជាងមុន ភ្នំសំណល់អេឡិចត្រូនិកដែលកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់ កំពុងបង្កហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរដល់បរិស្ថាន។ នៅពីក្រោយភាពងាយស្រួលនៃការផ្លាស់ប្តូរឧបករណ៍ថ្មីៗ គឺជាបន្ទុកបរិស្ថានដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដែលពិភពលោកត្រូវទទួលខុសត្រូវ។

១. ធាតុបង្កគ្រោះថ្នាក់ក្នុងសំណល់អេឡិចត្រូនិក

សំណល់អេឡិចត្រូនិកមានសមាសធាតុស្មុគស្មាញជាច្រើន។ ទោះបីមានលោហៈមានតម្លៃដូចជា មាស ប្រាក់ និងទង់ដែង ក៏មានសារធាតុគ្រោះថ្នាក់ដូចជា សំណ បារត កាតមីញ៉ូម និងសារធាតុបន្ថយភ្លើងដែលមានភាពពុលផងដែរ។ នៅពេលបោះចោលមិនត្រឹមត្រូវ ដូចជា ការចាក់សំរាមបើកចំហ ការកែច្នៃក្រៅប្រព័ន្ធ ឬការដុតដោយគ្មានការគ្រប់គ្រង សារធាតុពុលទាំងនេះអាចជ្រាបចូលទៅក្នុងបរិស្ថានជុំវិញ។

២. ការបំផ្លិចបំផ្លាញធនធានដី និងទឹក

*ផលប៉ះពាល់ដំបូងដែលមើលឃើញច្បាស់ គឺការបំពុលដី។ លោហៈធ្ងន់ពីបន្ទះសៀគ្វី និងថ្មអាគុយដែលខូច អាចជ្រាបចូលក្នុងដី ប្រែប្រួលគុណភាពដី និងបន្ថយភាពមានជីជាតិ។ ដំណាំដែលដាំនៅលើដីបំពុល អាចស្រូបយកសារធាតុពុល បង្កការគំរាមកំហែងដល់សុវត្ថិភាពអាហារ និងផលិតភាពកសិកម្ម។ ក្នុងរយៈពេលវែង ដីដែលបំពុលអាចក្លាយជាដីដែលមិនសមស្របសម្រាប់កសិកម្ម ឬការរស់នៅ។

*ប្រព័ន្ធទឹកក៏ស្ថិតក្នុងហានិភ័យដែរ។ ទឹកភ្លៀងអាចនាំសារធាតុពុលពីកន្លែងសំណល់អេឡិចត្រូនិក ចូលទៅក្នុងទន្លេ បឹង និងទឹកក្រោមដី។ វិធីសាស្ត្រប្រើអាស៊ីតដើម្បីស្រង់លោហៈមានតម្លៃ អាចបញ្ចេញសារធាតុគីមីដែលហូរចូលទៅក្នុងប្រភពទឹកជិតខាង។ ការបំពុលនេះប៉ះពាល់ដល់ត្រី និងសត្វក្នុងទឹក រំខានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងកាត់បន្ថយលទ្ធភាពទទួលបានទឹកស្អាតសម្រាប់សហគមន៍។

៣. ការបំពុលខ្យល់ និងការសន្សំជាតិពុលជីវសាស្ត្រ

*ការបំពុលខ្យល់ក៏ជាបញ្ហាធំមួយ។ ការដុតសមាសធាតុអេឡិចត្រូនិកដើម្បីយកលោហៈ បញ្ចេញឧស្ម័នពុល និងភាគល្អិតតូចៗចូលក្នុងបរិយាកាស។ ការបញ្ចេញទាំងនេះធ្វើឱ្យគុណភាពខ្យល់ត្រូវបានបំពុលនិងអាចធ្លាក់សារធាតុពុលទៅលើរុក្ខជាតិ និងសត្វនៅតំបន់ឆ្ងាយពីកន្លែងបោះចោលដើម។

*សត្វព្រៃប្រឈមនឹងហានិភ័យបន្តបន្ទាប់។ សត្វអាចផឹកទឹក ឬស៊ីរុក្ខជាតិដែលមានការបំពុល ធ្វើឱ្យសារធាតុពុលសន្សំក្នុងរាងកាយ។ សារធាតុពុលទាំងនេះចូលទៅក្នុងខ្សែសង្វាក់អាហារតាមរយៈដំណើរការ ការប្រមូលផ្តុំជីវសាស្ត្រ(bioaccumulation) ដែលអាចធ្វើឱ្យដំណើរការបន្តពូជបរាជ័យ នាំទៅរកការថយចុះចំនួនសត្វ និងអស្ថិរភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីរយៈពេលវែង។

៤. អយុត្តិធម៌បរិស្ថាន

សំណល់អេឡិចត្រូនិចភាគច្រើនដែលបង្កើតឡើងដោយប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ ត្រូវបាននាំចេញទៅកាន់ប្រទេសមានចំណូលទាប ដែលខ្វះប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង និងច្បាប់ការពារបរិស្ថានតឹងរឹង។ ភាពមិនសមធម៌នេះ ធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីងាយរងគ្រោះ និងសហគមន៍ក្រីក្រ ត្រូវទទួលរងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរជាងគេ។

៥. មាគ៌ាឆ្ពោះទៅរកដំណោះស្រាយ

ការដោះស្រាយបញ្ហានេះត្រូវការសកម្មភាពរួមគ្នា។ ការរចនាផលិតផលឱ្យងាយជួសជុល និងកែច្នៃ ការពង្រឹងបទប្បញ្ញត្តិអំពីពាណិជ្ជកម្មសំណល់ឆ្លងដែន និងការវិនិយោគក្នុងបច្ចេកវិទ្យាកែច្នៃសុវត្ថិភាព អាចកាត់បន្ថយការខូចខាតបរិស្ថានបានយ៉ាងច្រើន។ អ្នកប្រើប្រាស់ក៏អាចចូលរួម ដោយប្រើឧបករណ៍ឱ្យបានយូរតាមលទ្ធភាពដែលអាចធ្វើទៅបានជ្រើសរើសសេវាកម្មកែច្នៃដែលទទួលស្គាល់ និងគាំទ្រក្រុមហ៊ុនដែលផ្តល់អាទិភាពដល់ការរចនាដែលមាននិរន្តរភាព។

សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំណល់អេឡិចត្រូនិកគឺជា «ផលវិបាកដែលមិនចង់បាន» នៃសម័យឌីជីថល។ ការគ្រប់គ្រងវាដោយទំនួលខុសត្រូវ មិនត្រឹមតែដើម្បីការពារសុខភាពមនុស្សប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាការការពារប្រព័ន្ធធម្មជាតិដែលទ្រទ្រង់ជីវិតលើភពផែនដី។ ប្រសិនបើគ្មានសកម្មភាពជាក់លាក់នៅថ្ងៃនេះទេ យើងនឹងបន្សល់ទុកនូវ «មរតកពុល» សម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ៕