(ភ្នំពេញ)៖ ដំណើរបំពេញទស្សនកិច្ចការងាររបស់សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅទ្វីបអឺរ៉ុប បានកន្លងផុតជាច្រើនថ្ងៃហើយ។ ទោះបីមិនមានសេចក្តីថ្លែងការណ៍ធំៗ ឬលទ្ធផលភ្លាមៗ ត្រូវបានប្រកាសជាសាធារណៈក៏ដោយក៏សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ និងអ្នកតាមដាននយោបាយអន្តរជាតិ អាចសង្កេតឃើញទិសដៅ និងសារៈសំខាន់យុទ្ធសាស្ត្រដែលលាក់ខ្លួននៅពីក្រោយដំណើរនេះបាន។

តើដំណើរទៅអឺរ៉ុបនេះ មានន័យអ្វីសម្រាប់ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ? តើវាជាការសម្តែងការគួរសមធម្មតា ឬជាជំហានកំណត់ទីតាំងនយោបាយ និងច្បាប់របស់កម្ពុជា នៅលើវេទិកាអន្តរជាតិ?
Fresh Exclusive សូមបង្ហាញអត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅជុំវិញបញ្ហានេះ៖

នៅពេលដែលភាពតានតឹងនៅតាមបន្ទាត់ព្រំដែនអាចបង្កើតសម្ពាធផ្លូវចិត្ត និងនយោបាយដើម្បីចង់ឲ្យសង្គមមួយធ្វើការឆ្លើយតបដោយអារម្មណ៍ ប្រទេសមួយចំនួន អាចជ្រើសរើសបង្ហាញអំណាចយោធា។ ប៉ុន្តែក្នុងសប្ដាហ៍ចុងក្រោយនេះ កម្ពុជាបានជ្រើសរើសផ្លូវមួយផ្សេងទៀត ផ្លូវទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិ។

ដំណើរទស្សនកិច្ចការងាររបស់សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទៅកាន់ប្រទេសស្វីស និងបែលហ្ស៊ិក មើលទៅហាក់ដូចជាមានភាពស្ងៀមស្ងាត់ ដោយគេពុំបានឃើញនូវសេចក្តីថ្លែងការណ៍ធំៗ ឬលទ្ធផលភ្លាមៗ ប៉ុន្តែបើពិនិត្យយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ វាបង្ហាញពីយុទ្ធសាស្ត្រ ដែលមានការរៀបចំជាលំដាប់លំដោយយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន ក្នុងបរិបទជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃ។ ដំណើរនេះ មិនមែនជាការធ្វើសម្តែងការគួរសមធម្មតាទេ ប៉ុន្តែជាជំហាននៃការកំណត់ទីតាំងនយោបាយ និងច្បាប់របស់កម្ពុជា លើវេទិកាអន្តរជាតិ មុនពេលការប្រកួតប្រជែងឈានដល់ដំណាក់កាលខ្ពស់ជាងនេះ។

ជំនួបជាមួយលោក António Guterres អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ, ជំនួបជាមួយលោកជំទាវ Annalena Baerbock ប្រធានមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលើកទី៨០ និងជាមួយលោក Volker Türk ឧត្តមស្នងការសិទ្ធិមនុស្ស សុទ្ធតែជាសញ្ញាបង្ហាញថា កម្ពុជាកំពុងដាក់បញ្ហាព្រំដែននេះ លើវេទិកាអន្តរជាតិ មិនមែនទុកឲ្យវាជាបញ្ហាទ្វេភាគីតែប៉ុណ្ណោះទេ។ នេះជាការកំណត់ស៊ុមនៃផ្លូវច្បាប់មួយ មុនពេលការប្រកួតប្រជែងផ្លូវច្បាប់ឈានដល់កម្រិតខ្ពស់ជាងនេះ។ សម្រាប់ប្រទេសតូច ការបង្ហាញថា ខ្លួនគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ និងស្វែងរកដំណោះស្រាយតាមមធ្យោបាយសន្តិភាព វាគឺជាមូលដ្ឋានសម្រាប់កសាងភាពស្របច្បាប់ (legitimacy) នៅមុខសាធារណៈមតិអន្តរជាតិ។

បន្ថែមពីលើវេទិកា UN, ដំណើរទៅកាន់ក្រុង Brussels ក៏មានន័យនយោបាយដ៏សំខាន់ផងដែរ។ ជំនួបជាមួយលោកជំទាវ Kaja Kallas អនុប្រធានគណៈកម្មការអឺរ៉ុប និងលោក Maxime Prévot ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសបែលហ្ស៊ិក បង្ហាញថា កម្ពុជាកំពុងចូលទៅកាន់បេះដូងនៃសហភាពអឺរ៉ុបហើយ។ គណៈកម្មការអឺរ៉ុប European Commission និងស្ថាប័នអឺរ៉ុបផ្សេងៗ គឺជាគន្លង ដែលគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងលើគោលការណ៍ Rule of Law និងការដោះស្រាយជម្លោះតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។ ការចូលទៅកាន់ទីនោះ មិនមែនជាការធ្វើសម្តែងក្តីគួរសមធម្មតាទេ ប៉ុន្តែជាការស្វែងរកទម្ងន់នយោបាយ និងសារបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាកំពុងដើរតាមគន្លងច្បាប់ មិនមែនគន្លងអាវុធឡើយ។

ជំហានមួយ ដែលគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍បំផុតមួយទៀត គឺជំនួបជាមួយគណៈកម្មាធិការកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ International Committee of the Red Cross តាមរយៈអនុប្រធាន Gilles Carbonnier។ គណៈកម្មាធិការកាក បាទក្រហមអន្តរជាតិ ICRC មិនមែនជាអង្គការនយោ បាយទេ ប៉ុន្តែជាស្ថាប័នដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះខ្ពស់ក្នុងវិស័យច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ។ ការជួបជាមួយ ICRC អាចត្រូវបានមើលឃើញថា ជាការបង្កើតខែលការពារមនុស្សធម៌ “Humanitarian Shield” មុនពេលភាពតានតឹងអាចកើនឡើង។ ប្រសិនបើស្ថានការណ៍ព្រំដែនមានការរីករាលដាល កម្ពុជាអាចបង្ហាញថា ខ្លួនបានធ្វើការពិភាក្សាជាមុនជាមួយអង្គការមនុស្សធម៌ និងបានគោរពគោលការណ៍អន្តរជាតិ។ នេះជាការពង្រឹងសុវត្ថិភាពផ្នែក Narrative មិនឲ្យបញ្ហាត្រូវបានបំភ្លៃ ក្នុងទិសដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ភាពស្របច្បាប់របស់ខ្លួន។

ជំនួបក្រៅផ្លូវការជាមួយលោក José Ramos-Horta ប្រធានាធិបតីទីម័រឡេស្តេ ក៏មានន័យជាសញ្ញាដែលមិនអាចមើលរំលងបាន។ Timor-Leste ជាប្រទេសតូចដែលធ្លាប់ប្រើច្បាប់អន្តរជាតិ និងវេទិកាអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន។ ការពិភាក្សាបែបនេះ អាចជាការបង្កើតបណ្តាញសហការរវាងប្រទេសតូចៗ ដែលយល់ដឹងពីសារៈសំខាន់នៃច្បាប់អន្តរជាតិ ក្នុងការប្រឈមមុខនឹងសម្ពាធភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។

ក្នុងទស្សនវិជ្ជានយោបាយអន្តរជាតិ មានពាក្យមួយហៅថា “pre-positioning diplomacy” ដែលមានន័យថា ការកំណត់ទីតាំងនយោបាយ និងច្បាប់ មុនពេលការប្រកួតប្រជែងឈានដល់ដំណាក់កាលសម្រេច។ ដំណើរទៅអឺរ៉ុបនេះ អាចត្រូវបានយល់ថា ជាជំហានក្នុងការកសាងវេទិកានយោបាយ និងច្បាប់ មុនពេលបញ្ហាណាមួយឈានដល់ការកំណត់សេចក្តីសម្រេចលើកម្រិតអន្តរជាតិ។ សម្រាប់ប្រទេសដែលកំពុងប្រឈមជម្លោះព្រំដែន ការឈ្នះមិនតែងចាប់ផ្តើមពីសមរភូមិលើដីទេ ប៉ុន្តែចាប់ផ្តើមពីការកំណត់ភាពស្របច្បាប់ និងការគាំទ្រនៅលើវេទិកាច្បាប់ និងសាធារណៈមតិអន្តរជាតិ។

ការបាត់បង់ដីជាបណ្តោះអាសន្ន ដែលកើតឡើងដោយសារអតុល្យភាពកម្លាំងក្នុងស្ថានភាពតានតឹង មិនអាចក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់កែប្រែ ឬគូសបន្ទាត់ព្រំដែនស្របច្បាប់ឡើងវិញ ដើម្បីផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់ភាគីណាមួយបានឡើយ។ អធិបតេយ្យភាព និងទឹកដីស្របច្បាប់ មិនអាចកំណត់ដោយកម្លាំងបណ្ដោះអាសន្ន ប៉ុន្តែត្រូវកំណត់ដោយច្បាប់ និងយន្តការអន្តរជាតិដែលមានសុពលភាព។

ជាការពិត តុល្យភាពវិភាគ ត្រូវតែសួរផងដែរថាតើដំណើរជួបមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៅអឺរ៉ុបក្នុងពេលនេះ នឹងបម្លែងទៅជាការគាំទ្រជាក់ស្តែង និងមានឥទ្ធិពលក្នុងដំណាក់កាលបន្ទាប់ដែរឬទេ? សហភាពអឺរ៉ុប និងស្ថាប័នជាច្រើននៅក្រោមប្រព័ន្ធអង្គការសហប្រជាជាតិ មានទំនោរប្រើភាសាប្រកបដោយប្រុងប្រយ័ត្ន និងលើកទឹកចិត្តឲ្យភាគីពាក់ព័ន្ធដោះស្រាយជម្លោះតាមមធ្យោបាយសន្តិភាព និងគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ។

បើទោះបីមិនមានសញ្ញាបញ្ជាក់ថា អឺរ៉ុបអាចនឹងចូលរួមជាភាគីដោយផ្ទាល់ក្នុងជម្លោះរវាងកម្ពុជា និងថៃក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែសម្រាប់កម្ពុជា ការទទួលបានការយល់ព្រមលើគោលការណ៍ស្នូល ជាពិសេសការគាំទ្រលើការគោរពច្បាប់ Rule of Law និងការដោះស្រាយតាមយន្តការច្បាប់ គឺជាការកសាងសុពលភាពនយោបាយ ដែលមានតម្លៃយូរអង្វែង។ ក្នុងសមរភូមិនយោបាយអន្តរជាតិ សុពលភាព និងភាពស្របច្បាប់ មិនមែនជាកត្តាបន្ទាប់បន្សំទេ ប៉ុន្តែជាមូលដ្ឋានដែលអាចកំណត់ទិសដៅលទ្ធផលនៅចុងក្រោយ។ ប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញជាញឹកញាប់ថា កម្លាំងលើដីអាចបង្កើតការផ្លាស់ប្តូរបណ្ដោះអាសន្ន ប៉ុន្តែច្បាប់ និងការទទួលស្គាល់អន្តរជាតិ ទើបជាកត្តាដែលកំណត់សុពលភាពយូរអង្វែង។

បន្ថែមពីនេះដំណើរទស្សនកិច្ចនេះ ក៏ផ្ញើសារទៅកាន់សាធារណៈមតិខ្មែរ ទាំងក្នុងស្រុក និងក្រៅស្រុក។ វាបង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលមិនស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពប្រតិកម្មតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែកំពុងដើរតាមយុទ្ធសាស្ត្រដែលមានការរៀបចំ។ ក្នុងស្ថានការណ៍ ដែលព័ត៌មានអាចត្រូវបានបំភ្លៃ ឬប្រើជាអាវុធផ្លូវចិត្ត ការបង្ហាញសកម្មភាពលើវេទិកាអន្តរជាតិ គឺជាវិធីបង្កើនទំនុកចិត្តសាធារណៈ និងបន្ថយភាពភ័យខ្លាច។

សម្រាប់ថៃ ដំណើរនេះក៏ជាសារបង្ហាញថា កម្ពុជាមិនត្រឹមតែពឹងផ្អែកលើការពិភាក្សាទ្វេភាគីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែត្រៀមខ្លួនប្រើមធ្យោបាយអន្តរជាតិ ប្រសិនបើចាំបាច់។ នេះអាចជាកត្តាជំរុញឲ្យភាគីទាំងពីរ ប្រើប្រាស់មធ្យោបាយសន្តិភាពយ៉ាងម៉ត់ចត់បន្ថែម។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ នៅចុងក្រោយ ដំណើរទៅអឺរ៉ុបនេះ អាចមិនមានសេចក្តីថ្លែងការណ៍ធំៗ ឬឯកសារសហការថ្មីៗដែលបង្ហាញលទ្ធផលភ្លាមៗ ប៉ុន្តែវាបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីទិសដៅយុទ្ធសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា៖ ជ្រើសរើសសមរភូមិច្បាប់ និងទូត មុនសមរភូមិអាវុធ។ ក្នុងពិភពលោកដែលអំណាចមិនតែងកំណត់ដោយចំនួនអាវុធ ប៉ុន្តែដោយសុពលភាពនយោបាយនិងភាពស្របច្បាប់អន្តរជាតិ, ការកសាងវេទិកាមុនការប្រកួតប្រជែង គឺជាការវិនិយោគយុទ្ធសាស្ត្រ ដែលអាចកំណត់ទិសដៅលទ្ធផលអនាគត។

សម្រាប់ប្រទេសតូចមួយដូចកម្ពុជា ការឈ្នះមិនចាប់ផ្តើមពីខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនទេ វាចាប់ផ្តើមពីការកសាងសម្ព័ន្ធភាព ការកំណត់ភាសាត្រូវនិយាយ និងការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ។ ដំណើរទស្សនកិច្ចនៅអឺរ៉ុបនេះ ទោះបីស្ងៀមស្ងាត់ ក៏អាចក្លាយជាគ្រឹះសម្រាប់ជំហានធំៗនៅថ្ងៃខាងមុខ និងជាសញ្ញាបង្ហាញថា កម្ពុជាកំពុងរៀបចំសមរភូមិរបស់ខ្លួន មុនពេលការប្រកួតប្រជែងឈានដល់ដំណាក់កាលខ្ពស់ជាងនេះ៕