(ភ្នំពេញ)៖ តើអ្នកធ្លាប់ឆ្ងល់ដែរឬទេថា ហេតុអ្វីបានជានៅពេលប្រជាជនកម្ពុជាកំពុងញ៉ាំអាហារពេលព្រឹក មនុស្សនៅប្រទេសមួយចំនួនអាចកំពុងគេងនៅឡើយ ខណៈអ្នកផ្សេងទៀតកំពុងរៀបចំអាហារពេលល្ងាច?

មូលហេតុសំខាន់មួយ គឺដោយសារផែនដីវិលជុំវិញអ័ក្សរបស់ខ្លួន ហើយតំបន់នីមួយៗទទួលពន្លឺព្រះអាទិត្យខុសគ្នាតាមពេលវេលា។ ដើម្បីឱ្យការរស់នៅ ការធ្វើដំណើរ និងការទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសនានាមានរបៀបរៀបរយ មនុស្សបានបង្កើតប្រព័ន្ធតំបន់ម៉ោង (Time Zones) សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជុំវិញពិភពលោក។

១. តើការវិលរបស់ផែនដីពាក់ព័ន្ធនឹងម៉ោងយ៉ាងដូចម្តេច?

ផែនដីវិលជុំវិញអ័ក្សរបស់ខ្លួនក្នុងរយៈពេលប្រហែល ២៤ ម៉ោង។ នៅពេលតំបន់មួយបែរមុខទៅរកព្រះអាទិត្យ តំបន់នោះទទួលពន្លឺថ្ងៃ។ ផ្ទុយទៅវិញ តំបន់ដែលបែរចេញពីព្រះអាទិត្យស្ថិតក្នុងពេលយប់។

ដោយសារផែនដីមានរាងមូល និងវិលជាបន្តបន្ទាប់ ទីតាំងផ្សេងៗនៅលើផែនដីមិនទទួលពន្លឺព្រះអាទិត្យក្នុងពេលតែមួយទេ។ នេះជាមូលហេតុដែលពេលថ្ងៃ និងពេលយប់កើតឡើងខុសគ្នារវាងតំបន់នានា។

២. តើប្រព័ន្ធតំបន់ម៉ោងត្រូវបានបែងចែកយ៉ាងដូចម្តេច?

តាមគោលការណ៍ភូមិសាស្ត្រ ផែនដីបង្វិល ៣៦០ ដឺក្រេក្នុងប្រហែល ២៤ ម៉ោង។ ដូច្នេះ ផែនដីបង្វិលប្រហែល ១៥ ដឺក្រេក្នុងមួយម៉ោង។

គេអាចបែងចែកផែនដីតាមគោលការណ៍នេះជាតំបន់ម៉ោងប្រហែល ២៤ ដែលខុសគ្នាមួយម៉ោងក្នុងមួយតំបន់។ ប៉ុន្តែក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ព្រំដែនតំបន់ម៉ោងមិនមែនជាបន្ទាត់ត្រង់ទាំងអស់នោះទេ ព្រោះប្រទេសនានាក៏ត្រូវគិតគូរពីព្រំដែនរដ្ឋបាល និងតម្រូវការរស់នៅរបស់ប្រជាជនផងដែរ។

ប្រព័ន្ធនេះប្រើពេលសកលសម្របសម្រួល (Coordinated Universal Time ឬ UTC) ជាចំណុចយោងសម្រាប់កំណត់ភាពខុសគ្នានៃម៉ោងនៅតំបន់នីមួយៗ។

៣. តើប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសផ្សេងៗមានម៉ោងខុសគ្នាប៉ុន្មាន?

ប្រទេសនីមួយៗអាចប្រើម៉ោងខុសគ្នា អាស្រ័យលើតំបន់ម៉ោងដែលបានកំណត់។ ឧទាហរណ៍៖

*កម្ពុជា៖ ប្រើម៉ោង UTC+7 មានន័យថា ម៉ោងនៅកម្ពុជាលឿនជាង UTC ចំនួន ៧ ម៉ោង។
*ចិន៖ ប្រើម៉ោង UTC+8 ដូច្នេះម៉ោងចិនលឿនជាងកម្ពុជាមួយម៉ោង។
*ជប៉ុន៖ ប្រើម៉ោង UTC+9 ដូច្នេះម៉ោងជប៉ុនលឿនជាងកម្ពុជាពីរម៉ោង។
*ឥណ្ឌា៖ ប្រើម៉ោង UTC+5:30 ដូច្នេះម៉ោងឥណ្ឌាយឺតជាងកម្ពុជាមួយម៉ោងកន្លះ។

ឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើនៅកម្ពុជាម៉ោង ៨ ព្រឹក នោះនៅប្រទេសចិនម៉ោង ៩ ព្រឹក នៅប្រទេសជប៉ុនម៉ោង ១០ ព្រឹក ហើយនៅប្រទេសឥណ្ឌាម៉ោង ៦:៣០ ព្រឹក។

ឧទាហរណ៍ទាំងនេះបង្ហាញថា ម៉ោងមិនខុសគ្នាត្រឹមតែចំនួនម៉ោងពេញប៉ុណ្ណោះទេ ព្រោះប្រទេសមួយចំនួនក៏ប្រើតំបន់ម៉ោងដែលខុសគ្នា ៣០ នាទី ឬ ៤៥ នាទីផងដែរ។

៤. ហេតុអ្វីបានជាប្រទេសខ្លះប្រើម៉ោងតែមួយ ទោះបីមានផ្ទៃដីធំទូលាយ?

តាមគោលការណ៍ភូមិសាស្ត្រ ប្រទេសដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងពីកើតទៅលិចខ្លាំង អាចមានភាពខុសគ្នានៃពេលវេលាព្រះអាទិត្យរវាងតំបន់នានា។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រទេសខ្លះសម្រេចប្រើម៉ោងផ្លូវការតែមួយទូទាំងប្រទេស ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង ការធ្វើដំណើរ ការអប់រំ និងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច។

ឧទាហរណ៍ ប្រទេសចិនមានផ្ទៃដីធំទូលាយ ប៉ុន្តែប្រើម៉ោងស្តង់ដារតែមួយ គឺម៉ោងចិន UTC+8។ ដូច្នេះ ពេលវេលាផ្លូវការអាចដូចគ្នានៅទូទាំងប្រទេស ទោះបីពេលព្រះអាទិត្យរះ និងលិចមានភាពខុសគ្នាតាមទីតាំងភូមិសាស្ត្រក៏ដោយ។

៥. ហេតុអ្វីបានជាប្រទេសខ្លះប្តូរម៉ោងតាមរដូវ?

ប្រទេសមួយចំនួនប្រើប្រព័ន្ធដែលហៅថា Daylight Saving Time (DST) ឬការកែសម្រួលម៉ោងតាមរដូវ។ ប្រព័ន្ធនេះប្តូរម៉ោងផ្លូវការទៅមុខមួយម៉ោងក្នុងអំឡុងពេលកំណត់នៃឆ្នាំ ដើម្បីឱ្យសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃស្របនឹងពន្លឺថ្ងៃនៅពេលល្ងាច។

ឧទាហរណ៍ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក តំបន់ដែលអនុវត្ត DST ជាទូទៅប្តូរម៉ោងទៅមុខមួយម៉ោងនៅនិទាឃរដូវ ហើយប្តូរត្រឡប់មកវិញនៅរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ។ ប៉ុន្តែប្រទេសជាច្រើន រួមទាំងកម្ពុជា មិនអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះទេ។

៦. តើខ្សែបន្ទាត់ប្តូរកាលបរិច្ឆេទអន្តរជាតិជាអ្វី?

ក្រៅពីភាពខុសគ្នានៃម៉ោង ក៏មានបាតុភូតគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយទៀត គឺខ្សែបន្ទាត់ប្តូរកាលបរិច្ឆេទអន្តរជាតិ (International Date Line) ដែលស្ថិតនៅប្រហែលបណ្តោយ ១៨០ ដឺក្រេ ប៉ុន្តែមានការបត់បែនតាមព្រំដែនប្រទេស និងកោះនានា។

នៅពេលឆ្លងកាត់ខ្សែបន្ទាត់នេះទៅទិសខ្លះ កាលបរិច្ឆេទអាចប្តូរទៅមុខមួយថ្ងៃ ខណៈការឆ្លងកាត់ទៅទិសផ្ទុយអាចធ្វើឱ្យកាលបរិច្ឆេទថយក្រោយមួយថ្ងៃ។ វាជាវិធីដែលប្រព័ន្ធម៉ោងអន្តរជាតិរៀបចំឱ្យកាលបរិច្ឆេទមានរបៀបរៀបរយជុំវិញពិភពលោក។

ភាពខុសគ្នានៃម៉ោងរវាងប្រទេសនានា កើតចេញពីការវិលរបស់ផែនដី និងប្រព័ន្ធតំបន់ម៉ោងដែលមនុស្សបានកំណត់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការ។ ការយល់ដឹងអំពីតំបន់ម៉ោងមិនត្រឹមតែជួយឱ្យយើងយល់ពីវិទ្យាសាស្ត្រ និងភូមិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងមានប្រយោជន៍ក្នុងការធ្វើដំណើរ ការសិក្សា ការធ្វើការជាមួយមនុស្សនៅបរទេស និងការទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិផងដែរ៕