(ភ្នំពេញ)៖ យោងតាមព្រះរាជក្រឹត្យ ស្តីពីការកំណត់ប្រភេទសត្វ និងរុក្ខជាតិ ជានិមិត្តរូបនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ចុះថ្ងៃទី២១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០០៥។

សត្វ និង រុក្ខជាតិ សម្រាប់ជានិមិត្តរូបនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានឈ្មោះទៅតាមប្រភេទដូចខាងក្រោម៖

*១៖ ប្រភេទសត្វចតុប្បាទ: សត្វគោព្រៃ
*២៖ ប្រភេទបក្សី: សត្វត្រយ៉ង
*៣៖ ប្រភេទឧរង្គសត្វ: អណ្ដើកសរសៃ (អណ្តើកហ្លួង)
*៤៖ ប្រភេទមច្ឆា: ត្រីគល់រាំង
*៥៖ ប្រភេទរុក្ខជាតិ: ដើមត្នោត
*៦៖ ប្រភេទផ្កា: ផ្ការំដួល
*៧៖ ប្រភេទផ្លែឈើ:ផ្លែចេកពងមាន់។

គោព្រៃ
គោព្រៃ ជាសត្វចតុប្បាទនិមិត្តរូបនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាព្រៃ ​គឺជា​សត្វចតុប្បាទ​ដែល​ត្រូវបាន​ចាត់ទុក​សម្រាប់​ ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ​ដោយបាន​ទទួលស្គាល់ដោយ​ព្រះរាជ​ក្រឹ​ត្យ​។ ​តាមរយៈ​នៃ​ការយក​គោព្រៃ​ធ្វើជា ​សត្វ​និមិត្តរូប​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា គឺ​ដើម្បី​ចង់បង្ហាញ​នូវ​មរតក​ ធម្មជាតិ​ដ៏​មានតម្លៃ និង​លើកតម្កើងនូវ​មោទនភាព​ជាតិ។ គោព្រៃ​គឺជា​ប្រភេទ​ថនិកសត្វ​ស្លូត រស់នៅ​ជា​ហ្វូងៗ​អាច​ឃើញ​មាននៅ​លាយឡំ​ជាមួយ​ហ្វូង ទន្សោង ខ្ទីង ឬ​ប្រើស។ ជាស​ត្វ​ដែលមាន​ភាពវាងវៃ រហ័សរហួន ឆាប់​ភ្ញាក់ផ្អើល​ជាង​ប្រភេទ​សត្វ​ក្នុង​ត្រកូល​គោ​សាទិស​ដូចគ្នា ពូកែ​ស្រង់ក្លិន និង​គេចវេស​ចេញពី​មនុស្ស។ គោព្រៃ​ គឺជា​សត្វ​ដែលមាន​កម្លាំង​ខ្លាំង ពូកែ​ធន់​នឹង​កំដៅថ្ងៃអត់ធន់​នឹង​ចំណីអាហារ​ ដែលមាន​គុណ​ភាព​ទាប និង​ធន់​នឹង​ជំងឺគោ​ឆ្គួ​ត។​​ ឈ្មោះ​គោព្រៃ ជា​ន័យ​ដើម​និង​ន័យត្រង់​នៃ​ភាសាជាតិ​ខ្មែរ​តែម្តង ហើយ​ត្រូវបាន​សត្ត​វិទូ​អន្តរជាតិ ​ទទួលស្គាល់​និង​បានដាក់​នាម​ដូចៗ​គ្នាទោះ ជា​ភាសា​អង់ គ្លេស អេ​ស្ប៉ា​ញ និង​បារាំង គឺ​ប្រើពាក្យ​ តែមួយ​ថា Kou Prey និង​មានឈ្មោះ​វិទ្យាសាស្ត្រ​ថា Bos sauveli។ គោព្រៃ​គឺជា​គោ​ដែល​រស់នៅ​ច្រើន​បំផុត​នៅតាម​វាល និង​ព្រៃភ្នំ ​នៃ​ភាគ​ខាងជើង ​ននៃប្រទេស កម្ពុជា។ វា​ត្រូវបាន​គេ​ប្រទះឃើញ​ជា​លើកដំបូង​នៅក្នុង​អំឡុង​ឆ្នាំ​១៩៣៧។​ ចំពោះ​លក្ខណៈ​នៃ​រូ​បរាង្គ​របស់​គោព្រៃ​ គឺ​ស្រដៀង​ទៅនឹង​សត្វ​ទន្សោង មាន​ប៊ួ​រវែង​ធ្លាក់ចុះ​ដល់ ជង្គង់ និង​ហៀរ​ស្ទើរ​ដល់​ដី​ចំ​ពោះគោ​ឈ្មោល។ គោព្រៃ​មាន​ ប្រវែង​ដងខ្លួន​ពី ២.១ ទៅ ២.៣​ ម៉ែត្រ មាន កម្ពស់​ពី ១.៧ ទៅ​១.៩ម៉ែត្រ និង​មាន​ទម្ងន់​ពី​ ៧០០​ ទៅ​ ៩០០​គីឡូក្រាម ។ ស្នែង​របស់​គោព្រៃ​ឈ្មោល​និង​ញី​មាន​លក្ខណៈ​ខុសប្លែកគ្នា​ដោយ​ស្នែង​ឈ្មោល​ធំ​ជាង ដោយ​ដុះ​ចេញ​កោង​ទៅមុខ និង​ងើប​ឡើងលើ​ព្រមទាំង​មាន​ព្រុយ​ចុង​ស្នែង។ ស្នែង​ញី​ដុះ​មក​ខាងមុខ​រាង​ងើប​បន្តិច ហើយ​គួច​រមួល​ឡើងលើ។ ចាប់ពី​ជើង​ក្រោម​ជង្គង់​ចុះមក​មាន​ពណ៌​ស​ឬ​ប្រផេះ និង​ប្រផេះ​ចាស់​នៅពេល​មាន​អាយុ​ច្រើន។​

ត្រយ៉ង
ឈ្មោះជាភាសាជាតិ ត្រយ៉ង មានឈ្មោះ វិទ្យាសាស្ត្រថា​ Pseudibis gigangtea និងជាភាសាអង់គ្លេស គឺ Giant Ibis។ វាមានពណ៌សម្បុរប្រផេះក្រម៉ៅ ជើងពណ៌ក្រហមព្រលែត ជំពុះរាងកោងខុបចុះ និង ប្រវែងដងខ្លួន ១០៤ ស.ម។ ប្រភេទនេះត្រូវការពារដោយប្រកាសលេខ ៣៥៩ កសក.ប្រក ចុះថ្ងៃទី ០១ ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៩៩៤ របស់ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ។ ពិភពលោកក៍បានចាត់ទុកត្រយ៉ងជាប្រភេទ ជិតផុតពូជបំផុត (Critical Endangered) ដោយបានចុះក្នុងបញ្ជីសៀវភៅក្រហម IUCN ដូចគ្នានឹងគោព្រៃដែរ។ ត្រយ៉ងជាប្រភេទសត្វស្លាបដែលកាលពីដើមទ្បើយមានរាយប៉ាយទូទាំងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះ មាននៅតែក្នុងភូមិភាគខាងជើង និងឦសាន្តនៃប្រទេសកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះ។ សត្វត្រយ៉ងមានចារឹកក្នុងបទចំរៀងប្រជាប្រិយនិងរឿងនិទានបុរាណខ្មែរ។ ប្រជារាស្ត្រមានជំនឿថា ត្រយ៉ង ជាសត្វមានភាពវាងវៃ កាលបើមានការបរបាញ់ពុំបានសម្រេច នៅកន្លែងណាមួយហើយ វានឹងមិនត្រទ្បប់មកទីនោះវិញជាលើកទី២ទ្បើយ។ គេមានជំនឿប្រើប្រាស់ឈាមរបស់វាសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺគ្រុនចាញ់ នៅតាមតំបន់ដាច់ស្រយាល។ ជាប្រភេទសត្វមានប្រជាប្រិយភាព ប្រជាជនមាននិស្ស័យស្រទ្បាញ់ចូលចិត្ត ជាពិសេសសម្រែកទាបភ្លឺរបស់វា ដែលដិតជាប់ក្នុងក្រអៅបេះដូង របស់ប្រជាកសិករខ្មែរក្នុងអត្ថន័យនៃការឆ្លើយឆ្លងសេចក្តីស្នេហា​ ក៏ដូចជាការរំលឹកពេលវេលាត្រូវចាកចេញ ទៅធ្វើស្រែចំការផងដែរ។ ចំណីរបស់វា គឺសត្វឥតឆ្អឹងកងដែល រស់នៅក្នុងភក់ ដូចជាខ្យង ជន្លេន ក្តាម ។ល។ វាចូលចិត្តរស់នៅក្នុងព្រៃរបោះស្ងួតមានតំបន់ដីសើមច្រើន (ត្រពំាង បឹង ទន្លេ)។ វាមានដំណើរយឺតៗ បន្ទាប់ពីពិភពលោកបានអះអាងថាផុតពូជហើយនោះ។ ចំនួនរកឃើញថ្មីៗនៅខេត្តព្រះវិហារ គឺមិនតិចជាង ១០០ក្បាលទ្បើយ ដែលជារបាយការណ៍មួយច្រើនជាងគេក្នុងពិភពលោក។ ប្រទេសកម្ពុជា ជាប្រទេសទីមួយ ដែលបានផ្តល់រូបថតនៃត្រយ៉ងនេះក្នុងធម្មជាតិមុនគេលើពិភពលោក។ ឥទ្បូវរូបភាពនេះ ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយទូទំាងពិភពលោក ដោយទស្សនាវដ្តី National Geographic Magazine នៃសហរដ្ឋអាមេរិក។ យើងបានចេញអនុក្រឹត្យបង្កើតតំបន់ព្រៃអភិរក្សធនធានសេនេទិច និងសត្វព្រៃ ខេត្តព្រះវិហារ ក៏ជាមូលហេតុនៃការអភិរក្សសត្វត្រយ៉ងនេះជាចម្បងដែរ។ វាជាប្រភេទសត្វជិតផុតពូជបំផុត ដែលអង្គការអភិរក្សពិភពលោក និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលនានាកំពុងមានចំណាប់អារម្មណ៍ជួយផ្តល់ជំនួយការពារថែរក្សាប្រភេទសត្វនេះឲ្យខាងតែបាន ម្យ៉ាងទៀតដោយវាមានសោភ័ណភាព និងរូបរាងស្រស់ស្អាត ជាពិសេសទើតតែរកឃើញទ្បើងវិញថ្មីៗនេះផងនផះ វាជាប្រភពទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់មួយ។

អណ្តើកហ្លួង
ឈ្មោះជាភាសាជាតិ អណ្តើកសរសៃ ឬអណ្តើកហ្លួង និងមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្ត​​​​​​​ Batagur baska និងជាភាសាអង់គេ្លស Royal Turtle។ វាមានភ្នែកពណ៌ស និង​​​​​​​​​ច្រមុះបះឡើងស្នូករបស់វាមានប្រវែងរហូតដល់ ៦០សង់ទីម៉ែត្រមានផ្ទៃពណ៌ប្រផេះ ​​​​ឬខ្មៅទាំងអស់។ ម្រាមជើងមុខធំ មានស្បែកពាសជាប់គ្នាដូចបាតជើងទាមានក្រញាំ​តែបួនគឺខុសប្លែកពីអណ្តើកផ្សេងទៀតដែលមានក្រញាំជើងប្រាំ។ អណ្តើកនេះត្រូវ​​​​​​ហាមឃាត់មិនឱ្យធ្វើពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ដោយបានចុះក្នុងឧបសម្ព័ន្ធនៃអនុសញ្ញា​​​​​​​​​​CITES។ ពិភពលោកបានចាត់ទុកអណ្តើកនេះ ជាប្រភេទសត្វកំពុងទទួលការគម្រាម​កំហែងជាសាកល ដោយបានចុះបញ្ជីសៀវភៅក្រហម IUCN។ កាលពីបុរាណអណ្តើក​​​​​​​​នេះមានប្រវត្តិការពារ​ ដោយព្រះរាជក្រឹត្យនិងបានចាត់ទុកជាសម្បត្តិរាជវង្សនៅ​​​​​កម្ពុជាយើង។ ពងអណ្តើកនេះជារឿយៗប្រមូលបានពីខែមករាដល់ខែមីនា ដែលពេល​នោះគេយកទៅថ្វាយតែចំពោះរាជវង្សសោយប៉ុណ្ណោះ ដូចនេះទើបប្រជារាស្ត្រ ឱ្យឈ្មោះ​ថាអណ្តើកហ្លួងរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ក្រោយមកប្រជារាស្ត្រឱ្យ តែចាប់បានអណ្តើកនេះតែងតែយកមកតុបតែងលាបប្រេងម្សៅនិមន្តព្រះសង្ឃសូត្រធម៌បួងសួងសុំសេចក្តី​សុខហើយដោះលែងវិញ។ វាចូលចិត្តរស់នៅតាមតំបន់ពាមសមុទ្រមានព្រែកតូចៗ​ ដែលមានព្រៃកោងកាង ឬមានរុក្ខជាតិផ្សេងទៀតដុះតាមមាត់ទឹក។ វាជាប្រភេទសត្វស៊ី​​​អាហារគ្រប់យ៉ាងមានស្លឹកឈើពន្លករុក្ខជាតិផ្លែកោងកាងនិងសត្វតូចៗផ្សេងទៀត។ ​ក្នុងអំឡុងទសវត្សឆ្នាំ៨០ និង៩០គេជឿថា អណ្តើកនេះបានផុតពូជទៅហើយនៅ​​​​​កម្ពុជាទើបតែឆ្នាំ១៩៩៥ គេបានរកឃើញនៅស្រុកស្រែអំបិលខេត្តកោះកុង ហើយនៅ​​​​​​​​​ឆ្នាំ២០០២កន្លងទៅនេះ នាយកដ្ឋានជលផលសហការជាមួយ អង្គការ WCS ភ្ញាស់បាន៣២កូន ហើយបានលែងទៅក្នុងធម្មជាតិវិញ។ វាជាប្រភេទជិតផុតពូជដែលអង្គការអភិរក្ស​ពិភពលោកនិងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលនានាកំពុងមានចំណាប់អារម្មណ៍ ជួយផ្តល់ជំនួយ​ថែរក្សាប្រភេទសត្វនេះឱ្យខាងតែបាន និងម៉្យាងទៀតគួបផ្សំនឹងជម្រកព្រៃកោងកាងដ៏ស្រស់ស្អាតវាជាប្រភពទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍។

ត្រីគល់​រាំង
ឈ្មោះជាភាសាជាតិត្រីកាហោ ឬត្រីក្បាលឡាន ឬត្រីគល់រាំង និងមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្ត​​ Catlocarpio siamensis និងឈ្មោះភាសាអង់គ្លេស Giant Mekong Barb ។ វាជាប្រភេទត្រី​ធំជាងគេនៅកម្ពុជាវាអាចមានទម្ងន់ពី ១៥០ ទៅ ៣០០គីឡូក្រាម និងប្រវែងដងខ្លួនពី ២ ទៅ ៣ ម៉ែត្រ។ ជាប្រភេទត្រីមានស្រកាធំៗគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដងខ្លួន ទាំងមូលលើកលែងតែផែ្នក​​​​​​ក្បាលនិងព្រុយប៉ុណ្ណោះ។ ពណ៌សម្បុរលើដងខ្លួនទាំងមូលមើលឃើញថាមានពណ៌ដាច់​​​ដោយឡែកពីគ្នាស្រកាដែលនៅលើខ្សែឆ្នួតចំហៀងខ្លួនពណ៌ក្រមៅថ្លា។ ដោយឡែក ស្រកា​ខិតនៅក្រោមខ្សែឆ្នូតចំហៀងខ្លួនមានពណ៌ប្រាក់។ ត្រីគល់រាំងជាប្រភេទត្រីទឹកសាបមាន​ប្រភពនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាយើង វារស់នៅតាមដងទន្លេមគង្គជាពិសេសសម្បូរ​ជាងគេនៅបឹងទន្លេសាប។ រូបភាពប្រភេទត្រីនេះ ត្រូវបានឆ្លាក់ជារូបចម្លាក់ដាក់លើជញ្ជាំង​ប្រាងប្រាសាទអង្គរវត្ត។ គេនិយមយកស្រកាត្រីគល់រាំង នេះមកធ្វើជាសីទាត់ក្នុងល្បែង​ប្រជាប្រីយរបស់ខ្មែរយើង។ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រភេទទត្រីនៅក្នុងស្រុកត្រីគល់រាំង មាន​មាឌធំជាងគេ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាហើយស្លូតពុំដេញចាប់ប្រភេទត្រីផ្សេងទៀតជាអាហារ​​​​​ឡើយសាច់របស់ វាមានរស់ជាត់ឆ្ងាញ់ប្រជាជន និយមចូលចិត្តបរិភោគ។ បច្ចុប្បន្ននេះ គេបាន​​​​ជំរុញដល់ស្ថាននីយភ្ញាស់បង្កាត់នានាឱ្យព្យាយាមភ្ញាស់ផលិត ពូជត្រីនេះដើម្បីផ្សព្វផ្សាយ ឱ្យ​​ប្រជាកសិករយកទៅចិញ្ចឹមព្រោះវាងាយស៊ីចំណីធម្មជាតិឆាប់ធំ និងអាចរក្សាពូជរបស់វាបាន។​​​ ទទន្ទឹមនឹងនោះដែរ គេក៏បានបង្កើតតំបន់ការពារអន្លង់ត្រីជាច្រើននៅតាមទន្លេមេគង្គ ដើម្បី​​​​​អភិរក្សពូជត្រីដែលជិតផុតពូជនេះ។ វាជាប្រភេទត្រីមានប្រសិទ្ធិភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់សម្រាប់​​​ផ្សព្វផ្សាយឱ្យប្រជាកសិកចញ្ចឹមវាងាយស៊ីចំណីធម្មជាតិឆាប់ធំ និងជាប្រភេទជិតផុតពូជ ដែល​អង្គការអភិរក្សពិភពលោក និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលនានា កំពុងមានចំណាប់អារម្មណ៍ជួយ​ផ្តល់ជំនួយថែរក្សាប្រភេទត្រីនេះឱ្យខាងតែបាន។

ដើមត្នោត
ត្នោត​គឺជា​ឈ្មោះ​ភាសាជាតិ ​និង​មានឈ្មោះ​វិទ្យាសាស្ត្រ​ថា Borassusflabellifer និង​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​គឺ Sugar Palm។ ​ត្នោត​ជា​ប្រភេទ​រុក្ខជាតិ​ឋិត​ក្នុង​តាលព្រឹក្ស​ខ្ពស់​មាន​ដើម​ទោល​គល់​ធំ​ដុះ​ត្រង់​ឡើងលើ​កម្ពស់​ ពី​១០​ ទៅ​២៥​ម៉ែត្រ​។​ ឫស​មាន​លក្ខណៈ​ជា​ឫសរយោង ​និង​គ្មាន​ឫសកែវ។ ​តួ​ដើមត្នោត​មាន​ភាព​គគ្រើម​ពណ៌​ក្រ​ម៉ៅ​អង្កត់ផ្ចិត​ពី​ ២០​ទៅ​ ៦០​សង់ទីម៉ែត្រ​ដោយប្រែប្រួល​ទៅតាម​គុណភាព​ដី​។​ កន្សោម​ស្លឹក​មាន​រាង​ដូច​ផ្លិត​ ប្រមូល​ផ្តុំគ្នា​នៅ​ផ្នែក​ចុង​កំពូល​នៃ​ដើម​។ ​ធាងត្នោត​រលោង​ក្រាស់​មាន​ពណ៌​លឿង​បៃតង​ពេល​នៅ​ខ្ចី​ និង​មាន​ពណ៌​លឿង​ត្នោត​ពេល​មាន​អាយុ​ចាស់​ព្រមទាំង​មាន​បន្លា​នៅ ​គែម​ទាំងសងខាង​សណ្ឋាន​ដូចជា​ធ្មេញរណារ​។​ ត្នោត​ញី​ និង​ឈ្មោល​មាន​លក្ខណៈ​ខុសប្លែកគ្នា​តាម​ការ​សម្គាល់លើ​ផ្កា​របស់​វា​។ ​ផ្កាត្នោត​ឈ្មោល​មាន​រាង​មូល​ទ្រវែង​ទំហំ​ពី​២​ទៅ​៤​សង់ទីម៉ែត្រ​ប្រវែង​ពី​៣០​ទៅ​៥០​សង់ទីម៉ែត្រ​។ ​រីឯ​ផ្កាត្នោត​ញី​វិញ​មានសណ្ឋាន​ជា​ពក​មូលៗ​ប្រវែង​ពី​៥០​ទៅ​៧០​សង់ទីម៉ែត្រ​ដែល​អាច​ផ្តល់​ផ្លែ​បាន​ចំនួន​ ពី​២០​ទៅ​៥០​គ្រាប់​។ ផ្លែ​ត្នោត​មាន​រាង​មូល​ពណ៌​ត្នោត​ក្រ​ម៉ៅ​នៅ​ភាគ​ខាងក្រោម​ និង​ពណ៌​បៃតង​នៅ​ភាគ​ខាងលើ​នៃ​ផ្លែ ​ហើយ​ប្រែ​ពណ៌​ទៅជា​លឿងទុំ​ក្រ​ម៉ៅ​ពេល​វាចា​ស់ទុំ​។​ ដើមត្នោត​ជា​រុក្ខជាតិ​ប្រជាប្រិយ​តំណាងឲ្យ​សង្គម​ខ្មែរ​ដែលមាន​វត្តមាន​ និង​ផ្តល់នូវ​គុណសម្បត្តិ​ច្រើនយ៉ាង​ដល់​ប្រជាជាតិ​ខ្មែរ​តាំងពី​សម័យ​កំណកំណើតន​គរ​ខ្មែរ​ និង​ជា​អត្តសញ្ញាណ​ជាតិ ដែល​ប្រជាជន​ខ្មែរ​សម្គាល់នូវ​ទេសភាព​ទឹកដី​របស់ខ្លួន​ពី​បុរាណកាល​រហូតមកដល់​ប​ច្ចុ​ប្បន្ន​ស្រប​នឹង​ពាក្យស្លោក​ថា​ «ដើមត្នោត​ជា​ជម្រក​ផ្ទះ​ខ្មែរ​»។ ​ខ្មែរ​យើង​បានចាត់ទុក​ដើមត្នោត​ជា​រុក្ខជាតិ​តំណាងនិមិត្តរូប​ជាតិ ​និង​តំណាងវប្បធម៌​ដូច​មានការ​បញ្ជាក់​តាម​រយៈ​ចម្លាក់​នៅលើ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទអង្គរវត្ត​ជា​សក្ខីភាព​ស្រាប់​។​ នៅក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​ ដើមត្នោត​បាន​ផ្តល់នូវ​អត្ថប្រយោជន៍​ច្រើនណាស់​ក្នុងនោះ​មានដូចជា​ឫស​ត្នោត​ និង​ផ្កាត្នោត​ឈ្មោល​គឺជា​ឱសថ​បុរាណ​សម្រាប់ធ្វើ​ការព្យាបាល​ជ​ំងឺគ្រុនចាញ់​ កាមរោគ ​ឬ​ជំងឺ​ស្ពឹក​ចុងដៃចុងជើង​។ ​ដើមត្នោត ​អាចយ​កមក​ឆ្នៃ​សម្រាប់​ការប្រើប្រាស់ ​នៅក្នុង​សំណង់​លំនៅដ្ឋាន​ក្រោល​សត្វ​ ឬ​សំណង់​ផ្សេងៗ​ជាច្រើន​ទៀត​។ ​បច្ចុប្បន្ន​ដើមត្នោត​ត្រូវបាន​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ ធ្វើការ​កែឆ្នៃ​ធ្វើជា​ផលិតផល​សិប្បកម្ម​ដ៏​មានតម្លៃ​ក្នុង​ទីផ្សារ​ផងដែរ​។ ​ក្រៅពី​ដើមត្នោត​ស្លឹកត្នោត​ក៏បាន​ផ្តល់នូវ​អត្ថប្រយោជន៍​ជាច្រើន​ផងដែរ ​ក្នុងនោះ​អាច​យកមក​ធ្វើជា​ជញ្ជាំង​ផ្ទះ​ប្រក់​ដំបូលផ្ទះ ​ត្បាញកន្ទេល ​មួក​ស្មុគ​។​ ចំពោះ​ផ្លែ​ត្នោត​ និង​ទឹកត្នោត​ផ្តល់​ឱជា​រស​ឈ្ងុយឆ្ងាញ់​ពិសា​ជាទី​ពេញនិយម​នៃ​សង្គម​ខ្មែរ​។ ​ការផលិត​ស្ករត្នោត​ដោយ​រម្ងាស់​ពី​ទឹកត្នោត​គឺជា​ប្រពៃណី​របស់​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ​តាំងពី​សម័យបុរាណ​រហូត​មកដល់​បច្ចុប្បន្ន​។

ផ្ការំដួល
ផ្ការំដួល គឺជា​ឈ្មោះ​ភាសាជាតិ និង​មានឈ្មោះ​វិទ្យាសាស្ត្រ​ថា Mitrellamesnyi ។ រំដួល​មាន​ដើមកំណើត​នៅ​អាស៊ី អាគ្នេយ៍ ជា​ប្រភេទ​រុក្ខជាតិដែលមានកម្ពស់​ពី ៨​ទៅ​១២​ម៉ែត្រ​។ ដើម​របស់​រំដួល​មាន​សំបក​ពណ៌​ត្នោត​-​លឿង ចំណែក​ស្លឹក​ជា​ប្រភេទ​ស្លឹក​ទាល​ដុះ​ឆ្លាស់​គ្មាន​ខ្នាយ​ស្ទប​។ ទម្រង់​បន្ទះ​ស្លឹក​រាង​ទ្រវែង​មាន​ទំហំ​ ២​ ទៅ​៤​ គុណ​នឹង​៦​ទៅ​១០​សង់ទី ម៉ែត្រ​។ ផ្ការំដួល​មាន​ពណ៌​លឿង​-​ស មាន​ក្លិនពិដោរ​ក្រអូប​សាយ​បាន​ឆ្ងាយ​។ ផ្ការំដួល​ចោល​ក្លិន​នៅពេល​រសៀល និង​ពេលយប់​។ ផ្លែ​របស់​រំដួល​មាន​លក្ខណៈ​ជា​ចង្កោម នៅពេល​វា​ទុំ​មាន​ពណ៌​ក្រហម​ក្រ​ម៉ៅ​អាច​បរិភោគបាន​។​ ចំណាត់ថ្នាក់​ជីវសាស្ត្រ​របស់​រំដួល​គឺ​ស្ថិតក្នុង​លំដាប់ Magnoliales អំបូរ Annonaceae ពពួក Mitrella និង​ឋិត​ក្នុង​ប្រភេទ M.mesnyi​។​ ​រំដួល​ គឺជា​រុក្ខជាតិ​ដែល​ឃើញ​មាន​ដុះ​លូតលាស់​ដោយ​ធម្មជាតិ​ស្ទើរ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ដោយ​រុក្ខជាតិ​មួយ​នេះ​ចាប់ផ្តើម​ផ្កា​ពី​ខែធ្នូ​-​មីនា​។ រំដួល ត្រូវបាន​ប្រជាជន​ខ្មែរ​យើង​និយម​យកមក​ដាំ​លំអរ​នៅ តាម​គេហដ្ឋាន និង​សួន​សាធារណៈ​។​ ចាស់​បុរាណ​ខ្មែរ​តែងតែ ​ធ្វើការ​ប្រដូច​ស្រី​ក្រមុំ​ទៅនឹង​ផ្ការំដួល ក៏​ព្រោះតែ​ផ្ការំដួល​មាន​រូបរាង​ស្រស់ស្អាត​ និង​មាន​ក្លិនពិដោរ​ក្រអូប​ឈ្ងុយ​ឈ្ងប់ គួរ​ជាទីទាក់ទាញ​អារម្មណ៍ របស់​មហាជន​ទូទៅ​។ ក្រៅពី​ប្រដូច​ផ្ការំដួល​ទៅនឹង​នារី​ខ្មែរ​តាមរយៈ​ក្លិន​នោះ​ក្នុងនោះ ​ផ្ការំដួល​ក៏ត្រូវ​បាន​កវីនិពន្ធ​ខ្មែរមួយចំនួន បានធ្វើការ​អត្ថាធិប្បាយ​រៀបរាប់​ពី​សម្រស់​ល្អគន់ និង​គុណសម្បត្តិ​របស់​ផ្ការំដួល​ តាមរយៈ​អត្ថន័យ​នៃ​បទ​ចម្រៀង​ផងដែរ​។​ បច្ចុប្បន្ន​ដើម​ផ្ការំដួល​គេ​អាច​រកមើល​បាន​នៅតាម​សួនច្បារ​មួយចំនួនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

ចេកពងមាន់
ចេកពងមាន់ គឺជា​ឈ្មោះ​ភាសាជាតិ និង​មានឈ្មោះ ​វិទ្យាសាស្ត្រ​ថា Musa aromatica និង​មានឈ្មោះ ជា​ភាសា​អង់គ្លេស Chicken-Egg Banana។ ប្រភេទ​ចេក​នេះ ត្រូវបាន​គេ​និយម​ចូលចិត្ត​បរិភោគ និង​ប្រើប្រាស់​ជាទូទៅ ដោយ​ប្រជាជន​កម្ពុជា គ្រប់​ជាន់ថ្នាក់។ ចេកពងមាន់ ភាគច្រើន ត្រូវបាន​គេ​និយម​ដាំ នៅតាម​ដីសណ្ត​ទន្លេមេគង្គ ជាពិសេស​នៅតាម​តំបន់​កោះ​ដុះ​ថ្មី​។ ជា​ប្រភេទ​រុក្ខជាតិ ប្រជាប្រិយ ដែល​ប្រជាជន​ខ្មែរ និយម​ដាំ​ដុះ នៅក្នុង​អំឡុង​ខែមិថុនា និង​ខែកក្កដា​។ គេ​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេលវេលា រហូតដល់​ទៅ ៥ ឬ ៦​ខែ ឯណោះ ទម្រាំ​បាន​ផល។ ចេក​អត្តសញ្ញាណ​ជាតិ​មួយ​នេះ ត្រូវបាន​គេ​ដាំនៅ​កម្ពុជា ជា​យូរលង់​ណាស់​មកហើយ បើទោះជា​ដំណាំ​ដែលមាន​ប្រភពពី​ឥណ្ឌា​ក៏ដោយ។​ សូមបញ្ជាក់ថា រាប់​សតវត្ស​រ៍មកហើយ ចេកពងមាន់ តែងតែ​ផ្សារភ្ជាប់​ទៅនឹង​ជីវភាពប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ជានិច្ច​។ ទោះយ៉ាងណា គេ​ឃើញ​ប្រជាជន​ខ្មែរ ប្រើប្រាស់​ចេក​សម្រាប់បរិភោគ ធ្វើជា​បង្អែម អាច​ធ្វើជា​ម្ហូប ធ្វើ​ខ្សែ ធ្វើជា​កញ្ចប់ និង​សំភារៈ ផ្សេងៗ សម្រាប់​តាំង​លំអ យានជំនិះ​ជាដើម៕