(ភ្នំពេញ)៖ នៅក្នុងបរិបទសង្គមបច្ចុប្បន្ន ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋតែងជួបប្រទះនឹងជម្លោះនានា ទាំងជម្លោះផ្ទាល់ខ្លួន ជម្លោះគ្រួសារ និងជម្លោះពាក់ព័ន្ធនឹងទ្រព្យសម្បត្តិ ដោយក្នុងចំណោមបញ្ហាទាំងនេះ មានបុគ្គលមួយចំនួនបានជ្រើសរើស ប្រើវិធីសាស្ត្រអវិជ្ជមាន ដោយប្រព្រឹត្តសកម្មភាពបំផ្លិចបំផ្លាញ ឬធ្វើឱ្យខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ ដោយមានចេតនា ច្បាស់លាស់ ។

អំពើបែបនេះ មិនត្រឹមតែបង្កការខូចខាតផ្នែកទ្រព្យសម្បត្តិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបានបង្ហាញពីសកម្មភាព មិនគោរពច្បាប់ និងប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខ សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ និងសុវត្ថិភាពសង្គមផងដែរ ។

ដូចនេះដើម្បី ការពារដល់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់សាធារណជន ក្រមព្រហ្មទណ្ឌនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានចែងអំពី “បទធ្វើឱ្យខូចខាត ដោយចេតនា” ព្រមទាំងបានកំណត់ផងដែរ អំពីស្ថានទម្ងន់ទោសនៃបទល្មើស ។

ផ្អែកតាមការលើកឡើងខាងលើ តើអ្វីទៅជាបទធ្វើឱ្យខូចខាតដោយចេតនា ? ហើយត្រូវផ្តន្ទាទោសបែបណាចំពោះ បុគ្គលដែលបានប្រព្រឹត្តបទល្មើសនេះ ? ដើម្បីបកស្រាយនូវចម្ងល់ខាងលើជូនសាធារណជន និងនិស្សិតទាំងអស់ កម្មវិធីយល់ដឹងផ្នែកច្បាប់របស់អង្គភាព សារព័ត៌មាន Fresh News សហការជាមួយ ក្រុមហ៊ុនមេធាវីកម្ពុជាសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ សម្រាប់សប្តាហ៍នេះ សូម លើកយកប្រធានបទស្តីពី “បទធ្វើឱ្យខូចខាតដោយចេតនា” មកធ្វើការចែករំលែកជូនសាធារណជន សិស្ស និងនិស្សិត ទាំងអស់គ្នាដូចខាងក្រោម ។

យោងតាមស្មារតីមាត្រា ៤១០ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានចែងអំពី បទធ្វើឱ្យខូចខាតដោយ ចេតនា គឺជាអំពើប្រព្រឹត្តដោយចេតនា ដោយបំផ្លិចបំផ្លាញ ធ្វើឱ្យទ្រុឌទ្រោម ឬ ធ្វើឱ្យខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃនោះ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារពី ៦ (ប្រាំមួយ) ខែ ទៅ ២ (ពីរ) ឆ្នាំ និងពិន័យជាប្រាក់ពី ១.០០០.០០០ (មួយលាន) រៀល ទៅ ៤.០០០.០០០ (បួនលាន) រៀល លើកលែងតែការខូចខាតមានលក្ខណៈស្រាល ។

ឧទាហរណ៍៖ ដោយសារតែកំហឹង លោក “ក” បានយកដំបងទៅវាយបំបែកកញ្ចក់រថយន្តរបស់លោក “ខ” បែក អស់ចំនួនពីរផ្ទាំង ។

សកម្មភាពដែលបានបញ្ជាក់ក្នុងឧទាហរណ៍នេះ គឺជាសកម្មភាពធ្វើឱ្យខូចខាតដោយចេតនាដូចមាន ចែងក្នុងមាត្រា ៤១០ ខាងលើ ។

ម្យ៉ាងវិញទៀត យោងតាមមាត្រា ៤១១ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ទាក់ទងនឹងស្ថានទម្ងន់ទោស នៃបទល្មើសធ្វើឱ្យខូចខាត ដោយចេតនា ដែលមានចែងក្នុងមាត្រា ៤១០ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារពី ២ (ពីរ) ឆ្នាំ ទៅ ៥ (ប្រាំ) ឆ្នាំ និងពិន័យជាប្រាក់ពី ៤.០០០.០០០ (បួនលាន) រៀល ទៅ ១០.០០០.០០០ (ដប់លាន) រៀល នៅក្នុងករណីដូចតទៅ៖

១- កាលបើបទល្មើសនេះ បានប្រព្រឹត្តដោយបុគ្គលច្រើនរូបធ្វើសកម្មភាពក្នុងឋានៈជាចារី សហចារី អ្នកផ្តើមគំនិត ឬ ជាអ្នកសមគំនិត ។

២- កាលបើបទល្មើសនេះ បានប្រព្រឹត្តនៅក្នុងទីកន្លែងជាលំនៅឋាន ។

៣- កាលបើបទល្មើសនេះ បានប្រព្រឹត្តនៅក្នុងទីកន្លែង សម្រាប់តម្កល់មូលនិធិ តម្លៃ ទំនិញ ឬ សម្ភារៈ ។

៤- កាលបើបទល្មើសនេះ បានប្រព្រឹត្តនាំឱ្យខូចប្រយោជន៍ដល់សំណង់គ្រឹះស្ថានសាធារណៈ ឬ ផ្លូវសាធារណៈ ។

៥- កាលបើបទល្មើសនេះ បានប្រព្រឹត្តនាំឱ្យខូចប្រយោជន៍ដល់ដំណាំ ឬកសិផល ។

៦- កាលបើបទល្មើសនេះ បានប្រព្រឹត្តនាំឱ្យខូចបង្គោលព្រំដែនអន្តរជាតិនៃ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ។

លើសពីនេះក្រៅពីស្ថានទម្ងន់ទោសខាងលើក៏មានស្ថានទម្ងន់ទោសផ្សេងៗទៀតដូចជា៖

- ស្ថានទម្ងន់ទោសដែលទាក់ទងទៅនឹងជនរងគ្រោះ ក្នុងករណីកាលបើបទល្មើសនេះ បានប្រព្រឹត្តនាំឱ្យខូចប្រយោជន៍របស់ចៅក្រម អ្នករាជការសាធារណៈ ឬមេធាវី ដើម្បីជះឥទ្ធិពលដល់ការបំពេញមុខងាររបស់ខ្លួន, នាំឱ្យខូចប្រយោជន៍ជនរងគ្រោះ ឬដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីដើម្បីឃាត់កុំឱ្យប្ដឹងពីបទល្មើស ឬសុំធ្វើការជួសជុលការខូចខាត, នាំឱ្យខូចប្រយោជន៍របស់សាក្សី ដើម្បីឃាត់កុំឱ្យផ្តល់ភស្តុតាងក្នុងពេលស៊ើបអង្កេត ស៊ើបសួរ សវនាការ ឬនៅក្នុងនីតិវិធី នៃបណ្តឹងផ្សេងទៀត ឬដើម្បីធ្វើឱ្យមានឥទ្ធិពលទៅលើសក្ខីកម្មនេះ, នាំឱ្យខូចប្រយោជន៍ជនរងគ្រោះ ឬដើម បណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី ពីព្រោះបុគ្គលនេះបានប្តឹងពីបទល្មើស ឬបានសុំឱ្យធ្វើការជួសជុល នូវការខូចខាត និងនាំឱ្យខូចប្រយោជន៍របស់សាក្សី ដោយមូលហេតុភស្តុតាង ដែលសាក្សីនេះបានផ្តល់នៅក្នុងពេលស៊ើបអង្កេត ស៊ើបសួរ សវនាការ ឬនៅក្នុងនីតិវិធីនៃបណ្តឹងផ្សេងទៀត ត្រូវផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារពី ២ (ពីរ) ឆ្នាំ ទៅ ៥ (ប្រាំ) ឆ្នាំ និងពិន័យជាប្រាក់ពី ៤.០០០.០០០ (បួនលាន) រៀល ទៅ ១០.០០០.០០០ (ដប់លាន) រៀល ។

(មាត្រា ៤១២ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ)

- ស្ថានទម្ងន់ទោសដោយសារការប្រើប្រាស់វិធីគ្រោះថ្នាក់ដល់បុគ្គល ត្រូវផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគាររពី ២ (ពីរ) ឆ្នាំ ទៅ ៥ (ប្រាំ) ឆ្នាំ និងពិន័យជាប្រាក់ពី ៤.០០០.០០០ (បួនលាន) រៀល ទៅ ១០.០០០.០០០ (ដប់លាន) រៀល ។

(មាត្រា ៤១៣ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ)

- ស្ថានទម្ងន់ទោសដោយសារការបង្ករបួសស្នាមដល់អ្នកដទៃ ត្រូវផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារពី ៥ (ប្រាំ) ឆ្នាំ ទៅ ១០ (ដប់) ឆ្នាំ កាលបើអំពើនេះបង្ករបួសដល់អ្នកដទៃ ។

(មាត្រា ៤១៤ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ )

- ស្ថានទម្ងន់ទោសដោយសារមានការកាត់អវយវៈ ឬ ពិការភាព ត្រូវផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារពី ៧ (ប្រាំពីរ) ឆ្នាំ ទៅ ១៥ (ដប់ប្រាំ) ឆ្នាំ កាលបើអំពើនេះនាំឱ្យមានការកាត់អវយវៈ ឬ ពិការភាពជាអចិន្ត្រៃយ៍ ។

(មាត្រា ៤១៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ)

- ស្ថានទម្ងន់ទោសដោយសារការប្រព្រឹត្តបទល្មើសដោយមានការចាត់តាំង ត្រូវផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារពី ៧ (ប្រាំពីរ) ឆ្នាំ ទៅ ១៥ (ដប់ប្រាំ) ឆ្នាំ កាលបើអំពើនេះ ត្រូវបានប្រព្រឹត្តឡើងជាក្រុមមានការចាត់តាំង ។

(មាត្រា ៤១៦ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ)

- ស្ថានទម្ងន់ទោសដោយសារមរណភាពរបស់អ្នកដទៃ ត្រូវផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារពី ១០ (ដប់) ឆ្នាំ ទៅ ២០ (ម្ភៃ) ឆ្នាំ កាលបើអំពើនេះ បណ្ដាលឱ្យអ្នកដទៃស្លាប់ ដោយគ្មានចេតនាសម្លាប់ ។

(មាត្រា ៤១៧ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ)

សរុបរួមមក «បទធ្វើឱ្យខូចខាតដោយចេតនា» មិនត្រឹមតែជាអំពើដែលបង្កឱ្យមានការខូចខាតដល់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើសិទ្ធិម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ និងសណ្ដាប់ធ្នាប់សង្គមដែលការពារដោយច្បាប់ផងដែរ ។ ការកំណត់ទោសទណ្ឌយ៉ាងច្បាស់លាស់នៅក្នុងក្រមព្រហ្មទណ្ឌ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា គឺជាវិធានការចាំបាច់ដើម្បីទប់ស្កាត់នូវរាល់ទង្វើអវិជ្ជមាន និងដើម្បីធានាថាបុគ្គលដែលប្រព្រឹត្តល្មើសត្រូវតែទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់ ទាំងការផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារ និងការសងសំណងរដ្ឋប្បវេណីដល់ជនរងគ្រោះ។ ការយល់ដឹងអំពីបទល្មើសនេះ នឹងជួយឱ្យប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូបមានស្មារតីប្រុងប្រយ័ត្ន និងចូលរួមលើកកម្ពស់វប្បធម៌គោរពច្បាប់ ដើម្បីកសាងសង្គមមួយដែលមានសុវត្ថិភាព យុត្តិធម៌ និងការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមកជាចម្បង ។

រៀបរៀងដោយ៖ លោកមេធាវី ឡុង ឈុនហ្វា និងលោក កឹង សម្បត្តិ ជាសមាជិកក្រុមការងាររៀបចំ និងផ្សព្វផ្សាយអត្ថបទច្បាប់ នៃ ក្រុមហ៊ុនមេធាវីកម្ពុជាសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ មានអាសយដ្ឋាននៅអគារ ស៊ីអាយស៊ី (CIC) លេខ ១២៦៥ ផ្លូវលំ ភូមិបាយ៉ាប សង្កាត់ភ្នំពេញថ្មី ខណ្ឌសែនសុខ រាជធានីភ្នំពេញ ទូរស័ព្ទទំនាក់ទំនងលេខ ០២៣ ៩៨៦ ២៤៥ / ០៧៨ ២៧២ ៧៨៥ អ៊ីម៉ែល៖ [email protected] គេហទំព័រ៖ www.cicfirm.com ហ្វេសប៊ុកផេក៖ Cambodia International Cooperation Law Firm ៕